دکتر احمد حیدری

بررسی و نقد ترجمه نونیه ابوالفتح بستی به زبان فارسی؛ با تکیه بر اصل کمّیت

یکشنبه 7 مهر 1398 09:38 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: احمد حیدری ، ترجمه شعر عربی ،


بررسی و نقد ترجمه نونیه ابوالفتح بستی به زبان فارسی؛ با تکیه بر اصل کمّیت

نویسندگان: احمد حیدری - دکتر علی اصغر قهرمانی مقبل - دکتر ناصر زارع - دکترمسلم زمانی

چکیده

نظریه‌ پردازان از ترجمه شعر به عنوان دشوارترین نوع ترجمه یاد کرده‌اند. اصطلاح «ترجمه‌ ناپذیر» عنوانی است که گویای وجود چالشی عمیق در ترجمه این نوع اثر ادبی است. این چالش به دلیل تغییرات عمده‌ای است که در شکل و ساختار ترجمه شعر اتفاق می‌افتد و آن را از متن اصلی بیگانه می‌کند. ظرافت و ریزه‌ کاری‌های ادبی موجود در شعر، نظریه‌ پردازان ترجمه را بر آن داشته تا به ارزیابی ترجمه از دریچه برابری و تعادل از حیث شکل و ساختار بپردازند و به صورت‌ های متفاوت زبان‌ شناختی دو زبان (مبدأ و مقصد) در فرایند ترجمه، توجه ویژه‌ای داشته باشند. در این جستار، به روش توصیفی ـ تحلیلی و مقابله متن مبدأ و مقصد به بررسی اصل کمّیت به عنوان یکی از اصول مهم در ایجاد تعادل و برابری میان متن مبدأ و مقصد می‌پردازیم. سپس ارزیابی مفهوم «کمّیت» را در ترجمه نونیه ابوالفتح بُستی (قرن چهارم) از عربی به فارسی مورد توجه قرار می‌ دهیم. این قصیده را بدرالدّین جاجرمی‌ ـ به شیوه نیمه‌ آزاد‌ ـ در قرن هفتم به زبان فارسی برگردانده‌ است. نتایج نشان می‌ دهد که با وجود تلاش مترجم در حفظ کمّیت، ویژگی‌ های نظام زبانی مقصد موجب روی آوردن به افزایش کمّی از سوی مترجم شده‌ است. افزایش کمّی در دو سطح واژگانی و معنایی در ترجمه آشکار است.

کلیدواژه‌ها: ترجمه شعر - برابری کمی - نونیه ابوالفتح بستی - بدرالدین جاجرمی.


ترجمه شعر - نقد ترجمه شعر - نظریه ترجمه شعر - اصل کمیت ترجمه - نونیه ابوالفتح بستی - نقد ترجمه عربی به فارسی - نقد ترجمه فارسی به عربی - ترجمة الشعر - نقد ترجمة الشعر -  بدرالدین جاجرمی - قصیده عنوان الحکم.

پیشینة پژوهش

در باب ترجمة شعر به شعر و مباحث نظری مربوط به رعایت اصول برابری، پژوهش‌های ارزشمندی انجام شده‌است که در اینجا به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

مک بیت (1373) در مقاله‌ای با موضوع «ملاحظاتی دربارة ترجمة شعر» (ترجمة سید محمدرضا هاشمی) به مسائل مربوط به اختلاف ساختمان نحوی در ترجمة شعر به شعر از عربی به انگلیسی پرداخته، معتقد است که رعایت نظم ساختاری شعر در ترجمه، موجب دقت و وضوح بیشتری در ترجمه می‌شود.

ـ سید محمدرضا هاشمی (1373) در «ملاحظاتی دربارة نقد ترجمة شعر، با نگاهی به ترجمة شعر "سفر بیداران"»، به‌اختصار به برابری در دو سطح کمّی و کیفی پرداخته‌است. وی می‌گوید که مترجمان شعر برای وضوح و یا بنا بر شرایط نظام زبانی، به افزایش یا کاهش واژگانی روی می‌آورند.

ـ آذرنوش (1380) در مقالة «ترجمة اشعار کهن فارسی به عربی» و ویکتور الکک (1389) در مقالة «ترجمة الشعر شعراً بین العربیة والفارسیة (فی القرون الإسلامیة الأولی)» به نمونه‌هایی از ترجمة اشعار کهن و روابط ادبی میان این دو زبان اشاره داشته‌اند. ـ رحیمی خویگانی و همکاران (1389) نیز در پژوهش خود «الترجمة عند الأدباء والبلاغیین الفرس القدماء» با تأکید بر ترجمه به عنوان یک صنعت بلاغی، نمونه‌هایی پراکنده از ترجمة شعر را ذکر کرده‌اند.

ـ شفیعی کدکنی (1381) «در ترجمه‌ناپذیری شعر»، ضمن مرور نظریات گذشته، از جمله جاحظ در باب ترجمة شعر، مترجم شعر را به مهندس و معمار دوم تشبیه می‌کند. وی معتقد است که مترجم توانمند آن است که با آگاهی دقیق از اجزای زبان و ساختار دستوری، نزدیک‌ترین ترجمه به اصل را ارائه دهد.

 

ـ سالار منافی اناری (1390) در پژوهش ارزشمند خود با موضوع «افزایش، کاهش و تطابق در ترجمه‌های انگلیسی شعر حافظ» معتقد است که مترجمان به سبب تمایل به بسط و توضیح معنا از شیوة افزایش واژگانی بهره برده‌اند.

 

ـ آل بویه لنگرودی (1392) در «چالش‌های ترجمة شعر از عربی به فارسی (با بررسی اشعاری از نزار قبانی، بدر شاکر السیّاب و نازک‌الملائکه)»، به بررسی چالش‌های ترجمة شعر معاصر عربی و عناصر ترجمه‌پذیر و ترجمه‌ناپذیر آن پرداخته‌‌است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دو عنصر موسیقی و عاطفه از مهم‌ترین عناصر ترجمه‌ناپذیر در شعر هستند.

 

ـ نرگس انصاری (1397) در مقاله‌ای با عنوان «وفاداری، بازآفرینی ادبی در ترجمة شعر (بررسی مقابله‌ای شعر جامی و شعر فرزدق در مدح امام سجاد(ع)» به بررسی لایه‌های آوایی، واژگانی، بلاغی و... در ترجمه پرداخته‌است. مهم‌ترین نتایج پژوهش حاکی از این است که بازآفرینی ترجمه بیش از وفاداری مطلق است و یکی از دلایل اصلی آن، تفاوت ساختاری میان زبان مبدأ و مقصد است.

 

به‌رغم وجود چنین پژوهش‌های ارزشمندی، آنچه مسلم است اینکه تاکنون هیچ تحقیق مستقلی به موضوع «برابری کمّی» در ترجمة شعر از عربی به فارسی و برعکس نپرداخته‌است.

 

2ـ1. ترجمه‌ناپذیری شعر 

مسئلة ترجمه‌ناپذیری شعر از مباحث مهم و مورد توجه مطالعات ترجمه به شمار می‌رود. از دیرباز ترجمة شعر جریان‌های مخالف زیادی به خود دیده‌است و مترجمان پیوسته در معرض هجمة ناقدان بوده‌اند. جاحظ (255 ق.) در کتاب الحیوان به‌صراحت معتقد به ترجمه‌ناپذیری شعر است و می‌گویدشعر را نمی‌توان ترجمه کرد و انتقال آن [به زبانی دیگر] روا نیست و هرگاه شعر ترجمه گردد، نظم آن گسیخته می‌شود و وزنش از میان می‌رود و زیبایی آن نیز از میان خواهد رفت و نقطة شگفت‌انگیز آن نیز محو می‌شود و چون سخن منثور خواهد شد و نثری که از ابتدا نثر باشد، زیباتر از نثری است که از تبدیل شعر موزون حاصل شده باشد» (جاحظ، 1965 م.، ج 1: 74ـ 75) 

عصفور به نقل از شاعر آلمانی قرن بیستم میلادی، رابرت فراست، می‌گوید: «شعر چیزی است که در ترجمه تباه می‌گردد» (عصفور، 2009 م.: 155). به‌راستی که «عمل ترجمه از زبانی به زبان دیگر، دقیقاً خراب کردن یک بناست و انتقال مصالح آن به جای دیگر، برای ایجاد بنایی تازه، و مترجم به اعتبار دانستن زبان، کارش برداشتن مصالح است و انتقال آن مصالح به محل جدید» (شفیعی کدکنی، 1381: 765). بنابراین، یک شاعر معمار علاوه بر انتقال مصالح (واژگان) به زبانی دیگر، باید فضایی شبیه به محل ساختمان اصلی در زبان مقصد فراهم سازد:

«ترجمان را با جان اثر کار نیست. جان از آنِ نویسنده می‌ماند؛ او تنها کالبدی دیگر برای این جان می‌سازد تا آن را در آن بدمد، این کالبد بناچار می‌باید از هر سوی و روی، با جان دمیده در آن همساز و دمساز باشد، وگرنه ترجمانی به‌شایستگی انجام نگرفته‌است و این ترجمانی بناچار دور از ترزبانی خواهد بود» (کزازی، 1374: 31).

 

مراجع

آذرنوش، آذرتاش. (1380). «ترجمة اشعار کهن فارسی به عربی». مقالات و بررسی‌ها. ش 69. صص 163ـ176.

آقاگل‌زاده، فردوس. (1390). تحلیل گفتمان انتقادی. چ 2. تهران: علمی فرهنگی

آل ‌بویه لنگرودی، عبدالعلی. (1392). «چالش‌های ترجمة شعر از عربی به فارسی (با بررسی اشعاری از نزار قبانی. بدر شاکر سیاب و نازک‌الملائکه)».پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی. ش 7. صص 13ـ40.

ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله. (1956م./ 1376ق.). جوامع علم الموسیقی. تحقیق زکریا یوسف وتصدیر ومراجعة احمد فؤاد الإهوانی ومحمود أحمد الحنفی. القاهرة: نشر وزارة التربیة والتعلیم.

احمدی، معصومه و بیتا اکبری. (1395). «کارایی موسیقی در بازنهش ریزش‌های معنایی و وزنی ترجمة شعر». پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی. ش11. صص147ـ157.

أسعد، سامیة. (1989م.). «ترجمة النص الأدبی». مجلة عالم الفکر. ع 4. صص887ـ 908.

انصاری، نرگس. (1397). «وفاداری، بازآفرینی یا آفرینش ادبی در ترجمة شعر (بررسی مقابله‌ای شعر جامی و شعر فرزدق در مدح امام سجاد(ع)». پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی. ش18. صص 139ـ170

باسنت، سوزان. (2012م.). دراسات الترجمة. ترجمة فؤاد عبد المطلب. دمشق: منشورات الهیئة العامة السوریة للکتاب.

بحراوی، حسن. (2016م.). مقارعة المستحیل؛ دراسات فی ترجمةالشعر. الشارقة: دائرة الثقافة والإعلام.

برمان، أنطوان. (2010م.). اترجمةوالحرف أو مقام البعد. ترجمة عزالدّین الخطابی. ط1. بیروت: المنظمة العربیة للترجمة.

البستانی، سلیمان. (2011م.). الإلیاذة هومیروس. القاهرة: الکلمات.

برومند سعید، جواد. (1363). دگرگونی‌های واژگان در زبان فارسی. چ1. تهران: توس.

البُستی، أبوالفتح. (1427ق.). قصیدة عنوان الحکم. ط5. بیروت: شرکة دار البشائر الإسلامیة.

بیکر، منی. (2010م.). موسوعةروتلدج لدراسات الترجمة. ترجمةعبدالله‌بن حمد الحمیدان. الریاض: جامعة الملک سعود.

پژوهنده، لیلا. (1367). «بدرالدّین جاجرمی». دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی. ج11. صص 545ـ546.

الثعالبی، ابومنصور. (1403ق./1983م.). یتیمةالدهر فی محاسن أهل العصر. شرح و تحقیق مفید محمد قمیحه. ج4. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیة.

الجاجرمی، محمدبن بدر. (1350). مونس‌الأحرار فی دقائق‌الأشعار. با مقدمة علامه محمد قزوینی و اهتمام میرصالح طیبی. تهران: انتشارات انجمن آثار ملّی.

الجاحظ، عمروبن بحر. (1965م./ 1384ق.). الحیوان. تحقیق عبدالسلام هارون. القاهرة: مطبعة مصطفی البابی.

حامد، خالدة. (2014م.). فی الشعر وترجمته. ط1. بیروت: منشورات دار الجمل.

خطابی، محمد. (2006م.). لسانیات النص: مدخل إلی إنسجام النص. ط2. بیروت: دار البیضاء، المرکز الثقافی.

خیام، عمر. (1354). رباعیات خیام. تصحیح محمدعلی فروغی. تهران: امیرکبیر.

 

دانش‌پژوه، محمدتقی. (1346). «ترجمة قصیدة نونیة عنوان‌الحکم». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. ش57 و 58. صص 629ـ639.

 

الرادویانی، محمدبن عمر (1949م.). ترجمان‌البلاغه. تصحیح و حواشی احمد آتش. استانبول: چاپخانة ابراهیم خروس.

 

رحیمی خویگانی، محمد والأخرون. (1389). «الترجمة عند الأدباء والبلاغیین الفرس القدماء». مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها. ع40. صص 59ـ78.

 

الرمانی، علی‌بن عیسی. (1407ق./ 1987م.). الألفاظالمترادفة المتقاربةالمعنی. تحقیق فتح‌الله صالح علی المصری. الإسکندریة: دار الوفاء للطباعة والنشر والتوزیع.

 

سعدی، مصلح‌الدّین. (1359). بوستان. تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی. تهران: چاپخانة خواجه.

 

سمرقندی، دولتشاه. (1382). تذکرة‌الشعراء. به اهتمام و تصحیح ادوارد براون. تهران: اساطیر.

 

شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1381). «در ترجمه‌ناپذیری شعر».ایران‌شناسی. ش56. صص 743ـ749.

 

صدیقیان، مهین‌دخت. (1378). فرهنگ واژه‌نمای غزلیات سعدی به انضمام فرهنگ بسامدی (بر اساس غزلیات سعدی). تصحیح حبیب یغمایی. چ1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

صفا، ذبیح‌الله. (1369). تاریخ ادبیات در ایران. ج1. چ10. تهران: فردوس.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــ . (1391). موسیقی شعر. چ13. تهران: نشر آگه.

 

العبد، محمد. (2007م.). العبارة والإشارة؛دراسةفینظریةالإتصال. ط1. القاهرة: مکتبة الآداب.

 

عصفور، محمد. (2009م.). دراسات فیالترجمة ونقدها. ط1. الأردن: دار الفارس.

 

علوی، فریده. (1378). «ایجاز و مشکلات ترجمة آن». پژوهش ادبیات معاصر جهان. ش107. صص 47ـ56.

 

عنانی، محمد. (2000م.). فن الترجمة. ط5. القاهرة: الشرکة المصریة العالمیة للنشرـ لونجمان.

 

ـــــــــــــــ . (2003م.). نظریة الترجمة الحدیثة؛مدخل إلی مبحث دراساتالترجمة. ط1. القاهرة: الشرکة المصریة العالمیة للنشرـ لونجمان.

 

غنیمی هلال، محمد. (لاتا). الأدب المقارن. بیروت: دار العودة.

 

فردوسی، ابوالقاسم. (1335). شاهنامه. به‌ کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابخانه و مطبعة بروخیم.

 

قهرمانی مقبل، علی‌اصغر. (2016م.). النظام الشعری بینالعربیةوالفارسیةوزناًوقافیةونمطاً؛دراسة مقارنة. ط1. بیروت: جامعة القدیس یوسف/ بوشهر: دانشگاه خلیج فارس.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1390). «واحد وزن در شعر عربی و فارسی».ویژه‌نامة فرهنگستان (ادبیات تطبیقی). ش3. صص 42ـ65.

 

قهرمانی مقبل، علی‌اصغر و آمنه فروزان کمالی. (2016م.). «الردیف من خصائص الشعر الفارسی ومدی تأثیره فی الأدب العربی». المشرق. السنة التسعون. الجزء الثانی. صص 517ـ548.

 

کزازی، میرجلال‌الدّین. (1374). ترجمانی و ترزبانی (کندوکاوی در هنر ترجمه). چ1. تهران: جامی.

 

کمالی، محمدجواد. (1372). «حذف و اضافه در ترجمه».مترجم. س3. ش11 و 12. صص16ـ31.

 

محسنی، احمد. (1382). ردیف و موسیقی شعر. چ1. مشهد: دانشگاه فردوسی.

 

محمد، عزة شبل. (2009م.). علملغةالنص. ط2. القاهرة: مکتبة الآداب.

 

مختار عمر، أحمد. (1998م.). علمالدلالة. ط5. القاهرة: عالم الکتب.

 

مک، بیت. (1373). «ملاحظاتی دربارة ترجمة شعر». ترجمة سید محمدرضا هاشمی.مترجم. ش13 و 14. صص 50ـ56.

 

مونان، جورج. (2002م.). علماللغة والترجمة. ترجمة أحمد زکریا ابراهیم. ط1. القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.

 

منافی‌اناری، سالار. (1390). «افزایش، کاهش و تطابق در ترجمه‌های انگلیسی اشعار حافظ».مطالعات ترجمه. س9. ش35. صص 87ـ100.

 

مولوی، جلال‌الدّین محمد. (1390). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد ا. نیکلسون. چ5. تهران: هرمس.

 

مهدی‌پور، فاطمه. (1390). «ژان ـ رنه لادمیرال: قضایایی برای رویارویی با مشکلات ترجمه». کتاب ماه ادبیات. ش165. صص 48ـ52.

 

نفیسی، سعید. (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی تا پایان قرن دهم هجری. تهران: چاپ میهن.

 

نیومارک، پیتر. (1390). دورة آموزش فنون ترجمه. ترجمة دکتر منصور فهیم و سعید سبزیان. چ3. تهران: نشر رهنما.

 

ــــــــــــــــ . (2006م.). الجامع فیالترجمة. ترجمة حسن غزاله. ط1. بیروت: دار ومکتبة الهلال.

 

نیوبرت، ألبرت وغریغوری شریف. (2008م.). الترجمةوعلوم النص. ترجمة محیی‌الدّین حمیدی. ط2. الریاض: جامعة الملک سعود.

 

هاشمی، سید محمدرضا. (1373). «ملاحظاتی درباره نقد ترجمة شعر با نگاهی به ترجمة شعر "سفر بیداران"». مترجم. ش16. صص 86ـ93.

 

هریدی، محمد عبداللطیف. (1989م.). فنالترجمة الأدبیة: دراسة نقدیة تطبیقیةعلیالنصوص منالترکیة. لا طبعة: لا مکان.

 

Elwell- Sutton and Laurence Paul. (1976). The Persian Metres. 1th Ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Ladmiral, J.R. (1994). Traduire: Theoreines Pour la Traduction. Gallimard.

Newmark, Peter. (1991). About Translation. Cleved: Nmulti-Lingual Mallers.






دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نقد ترجمه شعر ، نظریه ترجمه شعر ، ترجمه شعر عربی به فارسی ، نقد ترجمه ، نونیه ابوالفتح بستی ، ترجمه بدرالدین جاجرمی ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 21 مهر 1398 09:48 ق.ظ

الترجمةُ عندَ الأدباء والبلاغیین الفرس القدماء

جمعه 6 اسفند 1395 06:27 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مطالعات ترجمه ( نقد ترجمه ) ،


الترجمةُ عندَ الأدباء والبلاغیین الفرس القدماء

محمد رحیمی خویگانی  ؛ سیدمحمدرضا ابن الرسول؛ نرگس گنجی


برای دانلود مقاله کلیک کنید


الملخص

یهدف هذا البحث إلی إلقاء الضوء علی آراء القدماء الفرس فی الترجمة بین العربیة والفارسیة؛ من هذا المنطلق، یتناول البحث فی ضوء المنهج التحلیلی-التاریخی، آراء الأدباء والبلاغیین الفرس حول الترجمة راجیاً تسلیط الضوء علی جوانب تنظیریة وتطبیقیة لها؛ ومما توصَّل إلیهِ البَحث هو أنَّ التَّرجمةَ کانت تعتبر تقنیّة هامّة وأرضیة خصبة لإظهار البراعات الأدبیة واللغویة عند الأدباء القدماء. ونظرا إلی هذه الأهمیة أدرجها البلاغیون بدایةً فی کتب البلاغة من غیر تحدیدٍ لمکانتهاـ هل هی من البدیع أو البیان أو المعانی ـ ولکنّها صارت نوعاً بدیعیاً فیما بعد کما اعتبرت نوعاً من الملمّع ولکنّها انتقلت أخیرا إلی قسم توابع البلاغة علی أیدی بعض البلاغیین الفرس.


الكلمات الرئیسیة: الفارسیة؛ العربیة؛ الترجمة؛ الأدباء القدماء؛ البلاغة الفارسیة.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: مطالعات ترجمه ، نقد ترجمه ، ترجمه فارسی ، ترجمه عربی ، الترجمة العربیة ، ترجمه بلاغت ،
آخرین ویرایش: جمعه 6 اسفند 1395 06:30 ب.ظ

درآمدی در نقد ترجمه‌های کنایاتی از نهج‌البلاغه

یکشنبه 17 مرداد 1395 07:16 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مطالعات ترجمه ( نقد ترجمه ) ، بلاغت ( البلاغة ) ، نهج البلاغه ،

درآمدی در نقد ترجمه‌های کنایاتی از نهج‌البلاغه

عباس اقبالی

استادیار دانشگاه کاشان

برای دانلود مقاله با لینک مستقیم کلیک کنید

چکیده

تعبیرات کنایی یکی از جلوه‌های زیبایی سخن و هنر سخنور است و صاحبان هر زبان به کمک تصویرهایی که از خلال کنایات پدید می‌آید، بر قدرت نفوذ و اثربخشی کلام خویش می‌افزایند. نصوص نهج‌البلاغه مشحون از این‌گونه تعبیرات است و یکی از چالش‌های ترجمه عبارت‌های آن، برگردان کنایات آن به زبان فارسی است؛ زیرا در میان انواع ترجمه‌های معنایی یا ارتباطی که مترجمان برای عبارات کنایی به کار برده‌اند، نارسایی‌هایی به چشم می‌خورد که محل تأمّل است و جای نقد دارد. در این مقاله به اقتضای مجالی که فراهم است، تعدادی از این قبیل ترجمه‌ها بررسی و در نهایت، پیشنهادهایی ارائه شده است. بدان امید که این تلاش مختصر درآمدی بر بررسی و نقد ترجمه همه کنایات مندرج در نهج‌البلاغه باشد و بر غنای این بحث بیفزاید.

واژه‌های کلیدی: ترجمه، نهج‌البلاغه، کنایات، نقد ترجمه.،




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نقد ترجمه ، ترجمه نهج البلاغه ، ترجمه کنایه عربی ، ترجمه کنایه نهج البلاغه ، نقد ترجمه های نهج البلاغه ، نقد ترجمه کتاب عربی ، نقد بلاغی ترجمه ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 17 مرداد 1395 07:21 ق.ظ

ارزیابی ترجمه‌های معاصر فارسی قرآن کریم مشتمل بر مادّه ی «حشر»

یکشنبه 22 فروردین 1395 12:03 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مطالعات ترجمه ( نقد ترجمه ) ،

 ارزیابی ترجمه‌های معاصر فارسی قرآن کریم مشتمل بر مادّه ی «حشر»

کاووس روحی برندق  1 ؛ علی حاجی خانی2 ؛ محسن فریادرس3

1استادیار دانشگاه تربیت مدرس، تهران

2استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران

3دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

انتقال علوم و معارف از هر زبانی به زبان دیگر، از راه ترجمه ممکن و میسّر است. امّا این جریان انتقال، با وجود نقاط مثبت، نقاط ضعف نیز دارد. توجّه و حسّاسیّت پیرامون این امر در قرآن کریم بسیار حائز اهمیّت است؛ زیرا از منبعی برتر از مادّه سرچشمه می‌گیرد. یکی از این موارد ضعف، در معناشناسی و معادل‌یابی واژه «حشر» و مشتقّات آن دیده می‌شود. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی و تحلیلی جامع و کامل درباره معادل‌یابی این واژه پرداخته است و بدین نتیجه دست یافته است که معادل حقیقی و جامع این واژه، «جمع نمودن و سوق دادن به ‌سوی قیامت» همراه با قید «اجبار» است، امّا این معنای جامع در ترجمه‌های فارسی معاصر از جمله، ترجمه‌های آیتی، الهی‌ قمشه‌ای، رضایی، صفّارزاده، فولادوند، کاویان‌پور، مجتبوی، مشکینی، مصباح‌زاده، معزّی و مکارم شیرزای رعایت نشده است و تنها الهی ‌قمشه‌ای در یک مورد، آن ‌هم به‌ صورت ناقص، بدان اشاره کرده است.

کلیدواژگان: قرآن؛ ترجمه‌های معاصر؛ مادّة «حشر»




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نقد ترجمه قرآن ، نقد ترجمه ، مطالعات ترجمه قرآن ، ترجمه معاصر قرآن ، ارزیابی ترجمه قرآن ، مترجمان قرآن ، ماده حشر در قرآن ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 22 فروردین 1395 12:13 ق.ظ

تعادل واژگانی و اهمیّت آن در فهم دقیق متن (موردکاوی پنج ترجمه فارسی از خطبه‌های نهج‌البلاغه)

یکشنبه 18 بهمن 1394 10:36 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مطالعات ترجمه ( نقد ترجمه ) ، نهج البلاغه ،

تعادل واژگانی و اهمیّت آن در فهم دقیق متن (موردکاوی پنج ترجمه فارسی از خطبه‌های نهج‌البلاغه)

نویسندگان

سید مهدی مسبوق ؛ مرتضی قائمی ؛ رسول فتحی مظفری

1دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

2دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید

چکیده

یکی از مهم‌ترین مسائل مورد توجّه در فرایند ترجمه، دستیابی به تعادل و برابری در ترجمه است که از طریق مطالعه جنبه‌های مختلف زبان مبدأ صورت می‌پذیرد و یکی از مهم‌ترین زمینه‌های مورد پژوهش در تعادل ترجمه‌ای، برابری واژگانی است. هرچند این امر به شکل کامل در بین دو زبان مبدأ و مقصد، به علّت امکانات زبانی مختلف، قابل دستیابی نیست، امّا وظیفه مترجم این است که تا آنجا که امکان دارد، بکوشد برابرنهادهای واژگانی دقیقی ارائه نماید. یکی از شیوه‌های دستیابی به برابری واژگانی در فرایند ترجمه، توجّه به لایه‌ها و آحاد مختلف معنایی واژگان و پدیده‌هایی همچون شمول معنایی و چندمعنایی و نیز توجّه به بافت و موقعیّت کلام است. از این رو، با تقسیم‌بندی برابری واژگانی به پنج قسمت، افزون بر شناخت حوزه معنایی واژگان، به ترجمه‌ای صحیح و برابر می‌توان دست یافت. این پنج قسم عبارتند از: برابری یک‌به‌یک، برابری یک به چند، برابری چند به یک، برابری یک به جزء و برابری یک به صفر. پژوهش حاضر بر آن است که به تطبیق پنج ترجمه فارسی از خطبه‌های نهج‌البلاغه شامل ترجمه‌های دشتی، شهیدی، فقیهی، فیض‌الإسلام و جعفری بپردازد تا از این رهگذر، میزان موفقیّت مترجمان یاد شده در تحقّق برابری واژگانی را مورد سنجش قرار دهد. برآیند پژوهش نشان می‌دهد که برخی مترجمان به خاطر آگاهی نداشتن از لایه‌های مختلف معنایی واژگان و نیز شناخت کافی نداشتن از برخی مؤلّفه‌های معنایی همچون پدیده چندمعنایی، معنای مطلق و نسبی واژگان نتوانستده‌اند ترجمه‌ای دقیق ارائه کنند.

کلیدواژگان: برابریابی واژگان؛ ترجمه خطبه‌های نهج‌البلاغه؛ گونه‌های برابری واژگانی.

 

منابع استفاده شده در مقاله

مراجع

قرآن کریم.

آذرنوش، آذرتاش. (1389). فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی. چاپ دوازدهم. تهران: نشر نی.

ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة‌الله. (1337). شرح نهج‌البلاغه. قم: نشر کتابخانة عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی.

ابن‌منظور، محمّد بن مکرّم. (1363). لسان‌العرب. قم: نشر ادب الحوزة.

بحران، کمال‌الدّین ابن‌میثم. (1362). شرح نهج‌البلاغه. بی‌جا: نشر دفتر نشر الکتاب.

ایزوتسو، توشیهکو. (1378). مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن مجید. ترجمة فریدون بدره‌ای. تهران: نشر فروزان.

بیکر، مونا. (1393). به عبارت دیگر. ترجمة علی بهرامی. تهران: نشر رهنما.

پالمر، فرانک ریچارد. (1366). نگاهی تازه به معنی‌شناسی. ترجمة کوروش صفوی. تهران: کتاب ماد.

جعفری، یعقوب. (1377). « ضرورت شناخت وجوه و نظایر در ترجمة قرآن کریم». دوفصلنامة ترجمان وحی. صص 21ـ9.

جلالی مریم و ویسی الخاص. (1386). «بررسی مبحث وجوه، نظایر و روابط مفهومی در قرآن و مقایسة آن با مطالعات موازی در زبانشناسی نوین». پیک نور. سال هفتم. شمارة اوّل. صص 71ـ59.

حدّادی، محمود. (1384). مبانی ترجمه. تهران: نشر رهنما.

خویی، حبیب الله. (1358). منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة. تهران: مکتبة الإسلامیّة.

دُلیل، ژان. (1381). تحلیل کلام، روشی برای ترجمه؛ نظریّه و کاربرد. ترجمة اسماعیل فقیه. چاپ دوم. تهران: انتشارات رهنما.

دو سوسور، فردینان. (1378). دورة زبانشناسی عمومی. ترجمة کوروش صفوی. تهران: نشر هرمس.

دیوان الهذلیین. (1364ق.).. عنی بتصحیحه احمد الزّین و محمود ابوالوفاء. القاهرة: دارالکتب المصریّة.

ساسانی، فرهاد. (1383). «معناشناسی گفتمانی نگاهی به فیلمک اروپا و آمریکا». مجموعه مقالات هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر. انتشارات فرهنگستان هنر. صص 79ـ75.

سجودی، فرزان. (1380). ساختگرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی. ترجمة گروه مترجمان. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، حوزة هنری.

سعیدیان، اسماعیل. (1392). اصول و روش کاربردی ترجمه. چاپ سوم. تهران: انتشارات رهنما.

سیّدی، حسین. (1375). «نقش بافت در فهم واژگان قرآنی». مجلّة دانشکده ادبیّات و علوم انسانی مشهد. شمارة 1 و 2. صص 60ـ45.

سیوطی، جلال‌الدّین. (1325). المزهر فی علوم اللّغة و انواعها. تصحیح محمّد ابوالفضل ابراهیم. القاهرة: دار إحیاء الکتب العربیّة.

شاملی، نصرالله و اعظم پرچم. (1389). «تداخل معنایی واژگان مترادف در ادبیّات جاهلی و واژگان قرآن». مطالعاتاسلامی:علومقرآنو حدیث. سال چهل و دوم. صص 58ـ31.

صفوی، کوروش. (1392). هفت گفتار دربارة ترجمه. چاپ یازدهم. تهران. نشر مرکز.

عبدالتوّاب، رمضان. (1367). مباحثی در فقهاللّغة و زبانشناسی عربی. ترجمة حمیدرضا شیخی. مشهد: آستان قدس رضوی.

فرحزاد، فرزانه. (1383). «ترجمه‌شناسی مکتب لایپزیک». فصلنامة زبان و ادب. شمارة بیستم. سال هفتم. صص 236ـ229.

فیروزآبادی، سعید. (1387). پانزده گفتار در ترجمه. تهران: نشر کتاب پارسه.

فیروزآبادی، مجدالدّین. (1429ق.). القاموس المحیط. القاهرة: دار الحدیث.

لطفی‌پور ساعدی، کاظم. (1392). درآمدی بر اصول و روش ترجمه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

مکارم شیرازی، ناصر. (1390). پیام امام امیرالمومنین(ع)؛ شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه. قم: انتشارات امام علی بن أبی‌طالب(ع).

نهج‌البلاغه. (1358).شرح و ترجمة محمّدتقی جعفری. تهران: دفتر نشر.

ـــــــــــ . (1379). ترجمة محمّد دشتی. قم: انتشارات مشرقین.

ـــــــــــ . (1373). ترجمة سیّد جعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

ـــــــــــ . (1381). ترجمة علی‌اصغر فقیهی. تهران: انتشارات مشرقین.

ـــــــــــ . (1331). ترجمه و شرح سیّد علی‌نقی فیض‌الإسلام. تهران: بی‌نا.

نیومارک، پیتر. (1372). دورة آموزش فنون ترجمه. ترجمة منصور فهیم و سعید سبزیان. تهران: نشر رهنما.

ولی‌پور، واله. (1382). «بررسی نظریّات معادل‌یابی در ترجمه». متن‌پژوهی ادبی. شمارة هجدهم. صص 227ـ216.

Bolinger, Dwight and Donald Sears. (1968/1981). Aspects of Language. Newyork.

Cat ford, J.C. (1965). A Linguistic Theory of Translation. London: Oxford University Press.

Fawcett, P. (1997). Translating and language: Linguistic theories Explained. Manchester: StJerome publishing.

Jacobson, R. (1959/2000). On linguistic aspects of translation. In Lawrence Venuti. Pp. 3-11-18.

Kenny, D. (1998). Equivalence’’. Mona baker. Pp.77-80.

Lobner, S. (2000). Understanding Semantics. London: Arnold.

Munday, J. (2001). Introducing translation studies; Theories and applications. London: Routledge.

Nida, E. A. and Charles R. Taber. (1982). the Theory and Practice of Translation. Leiden: E.J. Brill.

 




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: برابریابی واژگانی ، برابریابی ترجمه ، ترجمه نهج البلاغه ، نقد ترجمه ، نقد ترجمه نهج البلاغه ، نظریه نقد ترجمه ، نقد ترجمه قرآن ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 17 مرداد 1395 07:24 ق.ظ

بررسی و نقد ترجمه بین‌زبانی ترجمه بین‌نشانه‌ای کتاب مرگ دستفروش نشانه‌شناسی انتقادی ادبیات

جمعه 1 آبان 1394 11:42 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مقالات متفرقه ادبیات عرب ، مطالعات ترجمه ( نقد ترجمه ) ،


 بررسی و نقد ترجمه بین‌زبانی ترجمه بین‌نشانه‌ای کتاب مرگ

 دستفروش نشانه‌شناسی انتقادی ادبیات

چکیده :

مقالة حاضر به بررسی و نقد نمایشنامة «مرگ فروشنده»، ترجمة بین‌زبانی آن به فارسی و ترجمه بین‌فرهنگی- بین‌نشانه‌ای آن به یک تله‌تئاتر ایرانی می‌پردازد. نمایشنامه از زبان انگلیسی به فارسی ترجمه شده و ترجمة فارسی مبنای ترجمة بین‌نشانه‌ای آن بوده است. بر این اساس نگارنده هر دو ترجمه را با متن‌های پیشین مربوطه مقایسه کرده و در هر دو ترجمه، نشانه‌هایی که مشخصاً کارکرد ایدئولوژیک دارند تعیین و بررسی شدند. سپس با بسط نظریه نشانه‌شناسی انتقادی برای نقد ترجمه، انواع این نشانه‌ها و چگونگی تغییرات و حفظ این نشانه‌ها در تله‌تئاتر تحلیل و نقد شده‌اند. یافته‌های به دست آمده نشان داد که در ترجمة بین‌زبانی هیچ سانسوری وجود نداشته ولی در تله‌تئاتر تقریباً همة نشانه‌های دارای کارکرد ایدئولوژیک خاص حذف شده‌اند و در‌واقع متن آنقدر سانسور شده که گاهی حتی انسجام خود را از دست داده است. مترجم/ کارگردان سعی کرده تا جایی که می‌تواند متن را مطابق فرهنگ مقصد تغییر دهد و از طریق حذف و اضافه‌کردن نشانه‌های منطبق با دیدگاه‌ها و سنت‌های غالب متن مقصد و حذف کامل نشانه‌هایی که با این دیدگاه‌ها منطبق نیستند و در حقیقت از طریق حذف و اضافه‌های کاملاً مشهود با کارکردهای ایدئولوژیک مشخص دیدگاه‌های فرهنگ و سنت غالب جامعة مقصد را از طریق ترجمه به دریافت‌کنندگان اعمال کند؛ به همین دلیل متنی آفریده که در برخی موارد کاملاً انسجام خود را از دست داده و یا نسبت به متن پیشین معناهای متفاوتی پیدا کرده که گاه حتی در تضاد کامل با معناهای موردنظر متن اصلی بوده‌اند.

 کلید واژه : نشانه شناسی - تحلیل گفتمان - نقد ترجمه - کتاب مرگ دستفروش


برای دانلود تمام مقاله کلیک نمایید


کلمات کلیدی : نشانه شناسی ترجمه - نقد بین زبانی - نقد ترجمه -گفتمان انتقادی ادبیات - داستان مرگ دستفروش - زبان وادبیات عربی - مجله جستارهای زبانی - گروه ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس بوشهر - احمد حیدری - بررسی و نقد ترجمه




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نقد ترجمه ، تحلیل گفتمان ترجمه ، سخن کاوی ترجمه ، عناصر خاموش ترجمه ، زبان شناسی ترجمه ، ترجمه بین زبانی ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 21 دی 1394 02:10 ق.ظ



تعداد کل صفحات : 2 1 2
پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic