دکتر احمد حیدری

مظاهر المفارقة فی قصیدة "لمن نغنّی؟!" لأحمد عبدالمعطی حجازی

دوشنبه 18 مرداد 1395 11:04 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: أحمد عبدالمعطی الحجازی ، شعر معاصر عربی ، سبک شناسی ( أسلوبیة ) ،

 

مظاهر المفارقة فی قصیدة "لمن نغنّی؟!" لأحمد عبدالمعطی حجازی

رقیة رستم پورملکی ؛ إنسیة خزعلی ؛ مریم غلامی

1أستاذة مشارکة فی فرع اللغة العربیة وآدابها بجامعة الزهراء (س)، طهران، إیران

2طالبة الدکتوراه فی فرع اللغة العربیة وآدابها بجامعة الزهراء (س)، طهران، إیران

برای دانلود اصل مقاله کلیک کنید

الملخص

إنّ المفارقة هی لغة اتصال سرّی بین الکاتب والقارئ، ومن جمالیاتها هی: الإیجاز والتغریب وازدواجیة المعنی، وهی من أفضل وسائل التعبیر بأسلوب غیر مباشر، لإصلاح مثالب المجتمع؛ أمّا البحث فتناول المفارقة لغةً واصطلاحًا معتمدًا علی أهمّ المؤلفات فی المفارقة، یلی ذلک عناصر المفارقة وأهدافها، مرکزا علی دراسة تجلیات المفارقة فی قصیدة "لمن نغنّی؟!" للشاعر المصری المعاصر أحمد عبدالمعطی حجازی. والبحث اعتمد على المنهج الوصفی - التحلیلی، ویبرز ذلک من خلال تتبع أجزاء المفارقة وعناصرها، وتحلیل تجلیات المفارقة فی القصیدة المختارة وهی "لمن نغنّی؟!"، ومحاولة استنطاقها لبیان الدور الذی أدّته فی تجربة الشاعر. توصل البحث إلى أنّ القصیدة المدروسة هی کمسرحیة تعتمد فیها المفارقة علی الغموض، واتّسم صاحبها بالسذاجة والغفلة أحیانا؛ إنّ الشاعر استخدم شتّی أنواع المفارقة من اللفظیة، والدرامیة، والنغمیة کأسلوب غیر مباشر؛ لإظهار الظروف السائدة فی مسقط رأسه مصر الّتی کبت فیها صوت الحریة، متمنیا إصلاح المجتمع.

الكلمات الرئیسیة: المفارقة؛ الشعر المصری الحدیث؛ أحمد عبدالمعطی حجازی

اصل المقالة

المفارقة اصطلاحا

قد یکون من الصعب التوصل إلى تعریف محدّد لمعظم المصطلحات الأدبیة والنقدیة، خاصةً إذا کان المصطلح المقصود تعریفه شائک، کما هو الحال مع مصطلح المفارقة؛ ویؤکّد هذا القول الفیلسوف الألمانی نیتشة: «أنّ ما لا تاریخ له هو الّذی یمکن تعریفه، أمّا ما یملک تاریخا طویلا تعریفه یصبح مسألة صعبة جدًا.» (سلیمان، 1999م: 14) وهذا راجع إلى تعدد المفاهیم الّتی یمکن أنْ یحملها المصطلح إثر مروره بعصور وثقافات متفاوتة؛ فأصبح تعریف المفارقة لامتلاکها تاریخًپا طویلا، مسألة صعبة.

رغم هذا التوسع والتشعب فی التعریف یعترف میویک بصعوبة تعریفها ویرى أنّ الکتابة عن هذا الموضوع أقرب ما یکون إلى المخاطرة (میویک، 1933م: 18)، ویقرّ أنّه: »من العسیر علیه- کناقد أدبی -أنْ یجد تعریفا دقیقا ومختصرا یمکن أنْ یشمل کلّ أنواع المفارقة، ویستبعد ما یقع خارج نطاقها، وأنّ التمییز بینها من زاویة معینة قد لا یکون کذلک من زاویة أخرى.» (میویک، 1933م: 42) فلا یمکن القول بأنّه أحاط بمفاهیم مصطلح المفارقة، بل لا تزال کثیر من جوانبه وملامحه خارجة عن هذا التحدید. غیر أنّ میویک حاول وضع تعریف مختصر وبسیط للمفارقة، حیث یرى أنّ «المفارقة قول شیء دون قوله حقیقةً.» (میویک، 1933م: 42)، وهذا یعنی أنّه یتمّ التوصّل إلى المغزى من الترکیب أو النص، لا من خلال النص الظاهر، بل من خلال ما یکمن فی اللفظ من دلالة لم یشر إلیها القول الصریح.

إذنْ بنیة المفارقة تقوم على اجتماع عناصر ثنائیة متضادة، لا یتوقع لها أنْ یجتمع فی سیاق واحد أو موقف واحد؛ فقد نرى من المواقف والأقوال، ما یبیّن تجاهل العالم، وتعالم الجاهل، وإنخداع الماکر، وما إلى ذلک من المظاهر الّتی تحمل فی إجتماعها وبین طیاتها، ذلک العنصر الّذی یقوم على المفارقة. ویذهب ناصر شبانة بقوله: »یمکن القول بأّنّ المفارقة انحراف لغوی، یؤدّی بالبنیة إلى أنْ تکون مراوغة وغیر مستقرة ومتعددة الدلالات وهی بهذا المعنى تمنح القارئ صلاحیات أوسع.» (شبانه، 2002م: 46) وکذلک فی تعریفها نری «أنّ المفارقة نوعاً من التضاد بین المعنى المباشر للمنطوق والمعنی الغیر المباشر له.» (العبد، 2006م: 15)

فالمفارقة لا تخرج عن کونها أسلوب أو صیغة بلاغیة یستعملها المرء، لیقول قولاً أو یتصرّف تصرّفاً یحمل معنیین أحدهما ظاهری سطحی والآخر باطنی. ومن أمثلتها أنّ إماماً ینصح و یعظ الناس بحسن الأخلاق وثباتها فی حینٍ یقوم بالرذائل کشرب الخمر، أو أنّ أستاذا ینهی تلامیذه عن الغش، لکنّه یقدّم الرشوة.

عناصر المفارقة

لمّا کان العمل الأدبی حلقة التواصل بین الکاتب والقارئ، فلابدّ من عناصر الاتصال المتمثلة فی المرسل والمتلقی والرسالة؛ وباعتبار المفارقة إحدى الأسالیب ومکونات الأدب فلا ملاذ أنْ تتوفر فیها هذه العناصر حتّى یحقق الغرض المقصود منها  وهی:

1-   المرسل: وهو صانع المفارقة، اللاعب المحترف، الّذی یحکم غلق بناء المفارقة الشکلی، وفتحها فی آنٍ واحد. إنّه وجه لثلاث حالات: والأوّل حینما یقول شیئاً، بینما یقصد شیئاً مناقضاً، والثانی یقول شیئاً، بینما یفهم المتلقی شیئاً آخر، والثالث یقول شیئاً، بینما - فی نفس الوقت- یقول شیئاً مخالفاً؛

2- المرسل إلیه: وهو المتلقی الواعی الحذر، الّذی یعید إنتاج الرسالة.

2-   الرسالة: وهی النص المفارق الخاضع للتأویل وحرکیة القراءة (سعدیة، 2007م: 12) فبناءً علی المواقف الثلاثة، یمکن القول: بأنّ المفارقة هی إمّا أنْ یعبّر المرء عن معناه بلغةٍ توحی بما یناقض هذا المعنی أو یخالفه، إذْ یستخدم لهجةً تدلّ علی المدح، ولکن یقصد السخریة أو التهکم، وإمّا هی حدوث حدثٍ ولکن فی وقتٍ غیر مناسبٍ.

أهداف المفارقة

توظیف المفارقة فی النصوص یتحقّق أغراضاً ثلاثة، وهی: «مباغتة القارئ لإثارة إنتباهه، تحفیز القارئ علی التأمل وتنشیط فکره فی موضوع المفارقة، ومنح القارئ حساً اکتشافیاً، یظهر فی نطاقه العلاقات الخفیة التی تحکمت فی النص، ومن ثمّ منعه من الانفعال المباشر السریع.» (شبانة، 2002م: 17) إنّ للمفارقة وظیفة مهمة فی الأدب «فهی تعکس جوهرها من خلال الصراع بین الذات والموضوع، والحیاة والموت، الداخل والخارج، لأنّها تعکس الرؤیة المزدوجة للحیاة.» (فریحة، 2010م: 116)

فالمفارقة یمکن أنْ تکون سلاحا للهجوم الساخر، أو تکون أشبه بستار رقیق یکشف عما وراءه من قصد الإنسان، وربّما أنّ المفارقة تهدف إلی إخراج ما فی قلب الإنسان لیری ما فیه من التناقضات والتضاربات الّتی تثیر الضحک.

نبذة عن حیاة الشاعر

أمّا أحمد عبدالمعطی حجازی، فهو شاعر وناقد مصری، ولد عام) 1935م( فی محافظة المنوفیة بمصر، حفظ القرآن الکریم وهو فی الرابعة من عمره؛ تدرّج فی مراحل التعلیم حتّى حصل على دبلوم دار المعلمین عام (1950م) ثمّ حصل على لیسانس علم الاجتماع من جامعة السوربون الجدیدة عام (1978م)، وأخذ شهادة الدراسات المعمقة فی الأدب العربی.

یعدّ أحمد عبدالمعطی حجازی فی طلیعة شعراء المدرسة الحدیثة فی الشعر العربی، وله تجربة شعریة طویلة واکبت مختلف التحولات الّتی عرفتها القصیدة العربیة الحدیثة، وأسهم فی العدید من المؤتمرات الأدبیة فی کثیر من العواصم العربیة. سافر إلى فرنسا حیث عمل أستاذاً للشعر العربی بالجامعات الفرنسیة، ثمّ عاد إلى القاهرة لیعمل محررا فی جریدة الأهرام، ویرأس تحریر مجلة إبداع الّتی تصدر عن الهیئة المصریة للکتّاب. (زیزی، 2012م: 1-2)

إنّ دراسة الشاعر فی علم الاجتماع وعمله الصحفی جعله یعیش مع آلام مجتمعه، فلا یری بدّاً إلّا أنْ یکتبها، فی حینٍ إنّ الظروف الخانقة فی المجتمع جعلته ینشد أشعاراً مفارقیة آملاً بإصلاح شعبه؛ فصدر له المؤلفات العدیدة، منها: محمد وهؤلاء ، الشعر رفیقی، مدن الآخرین، عروبة مصر، وأحفاد شوقی؛ ومن دواوینه الشعریة: مدینة بلا قلب، مرثیة العمر الجمیل، وکائنات مملکة اللیل، وفی معظم آثاره نلاحظ أنّ روح المفارقة قد هیمنت علیها.


منابع:

1. هو أدیب ألمانی، ولد عام (1875م)، وله روایات شهیرة.

[2]- غیر أنّ عبد القادر الرباعی فی دراسته المفارقة فی شعر عرار یرى أنّ «المفارقة مصدر میمی من فعل فارق.» (الرباعی، 1996م: 303)؛ فی حینٍ لم یکن کلّ مصدر یبتدأ بالمیم مصدرا میمیا.

ولد عام (496 ق.م) بأثینا، و هو أحد آباء المسرح الإغریقی. (Sophocles )

المراجع

ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم. 1997م. لسان العرب. ج10. بیروت: دار صادر.

البریسم، قاسم. 2002م. المفارقة فی شعر عدنان صائغ. النمسا: لانا.

الزمخشری، محمود بن عمر. 1998م. أساس البلاغة. المجلد الثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.

زیزی، شوشة. 2012م. أحمد عبد المعطی حجازی. حصّاد الشعر. مصر: لانا.

سعدیة، نعیمة. 2007م. المفارقة. مجلة جوان. بیروت: لانا.

شبانه، ناصر. 2002م. المفارقة فی الشعر العربی الحدیث. دمشق: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.

شحادة علی، عاصم. لاتا. المفارقة اللغویة فی معهود الخطاب العربی. مجلة الأثر. العدد العاشر. مالیزیا.

حجازی، أحمد عبد المعطی. 1993م. الأعمال الکاملة. الکویت: سعاد الصباح.

عبدالکریم علی، آمنة. 2009م. المفارقة فی شعر ابن رومی. رسالة ماجستیر. العراق: جامعة بغداد.

العبد، محمد. 2006م. المفارقة القرآنیة. القاهرة: دار الفکر العربی.

فریحة، یبریر. 2010م. المفارقة الأسلوبیة فی مقامات الهمذانی. رسالة الماجستیر. الجزائر: جامعة قاصدی مرباح.

مجمع اللغة العربیة. 1944م. المعجم الوجیز. بیروت: لانا.

میویک، سی. 1998م. المفارقة وصفاتها. ترجمة عبد الواحد لؤلؤة. المجلد الرابع. لامک: المؤسسة العربیة لدار النشر.

نبیلة، إبراهیم. لاتا. فن القص فی النظریة والتطبیق. مصر: مکتبة الغریب.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: المفارقة ، الشعر المصری الحدیث ، أحمد عبدالمعطی الحجازی ، شعر عربی معاصر ، الشعر العربی ، عبدالمعطی الحجازی ، التضاد المفارقة ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 مرداد 1395 11:07 ب.ظ

الشعر القصصی فی القصیدة العربیة ,الزهاوی أنموذجاً - شعر داستانی در شعر عربی معاصر

دوشنبه 18 مرداد 1395 10:34 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: شعر معاصر عربی ، ادبیات داستانی ( الأدب القصصی ) ، خلیل مطران ،

الشعر القصصی فی القصیدة العربیة ,الزهاوی أنموذجاً


برای دانلود مقاله کلیک کنید

الخلاصة

یعد الشعر القصصی نوعاً بارزاً من أنواع الشعر العربی الحدیث اذ جاء هذا الفن صورة واقعیة تجسّد جوانب الحیاة جمیعها وخاصة الجانب الاجتماعی منها ، ویكشف عن امور عدیدة اشتمل علیها هذا الجانب الحیوی . علماً أن بدایاته كانت محاولات بسیطة جداً وغیر مستقلّة عن غیره من الفنون الشعریة الأخرى ، ومنها ما وُجِدَ عند امرئ القیس وعمر بن أبی ربیعة وأبی نواس ... وغیرهم من الشعراء وصولاً إلى رائد هذا الفن الشاعر " خلیل مطران " اذ أصبح تجربة ناضجة على یدیه ،وبعدها انتقل إلى الزهاوی الذی عدّه بعض النقاد أوّلَ شاعر معاصر مارس الشعر القصصی فی عصره حیث جاء شعره القصصی تصویراً حیّاً لما یحدث فی الواقع من مآس تستدعی الحدیث عنها والتنبیه علیها .

الشعر القصصی - ادبیات داستانی - شعر داستانی - جمیل صدقی الزهاوی - الزهاوی - 




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الزهاوی ، الشعر القصصی ، شعر داستانی ، القصیدة المعاصرة ، شعر عربی معاصر ، الشعر القصص ، خلیل مطران ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 مرداد 1395 10:38 ب.ظ

تخلید الشعر العربی لعملیات الاستشهاد – سرمایه گذاری شعر عربی جهت اقدامات شهادت طلبانه

دوشنبه 18 مرداد 1395 07:10 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: شعر معاصر عربی ، ادبیات پایداری - مقالات ادبیات مقاومت عربی الأدب المقاوم ،

تخلید الشعر العربی لعملیات الاستشهاد – سرمایه گذاری شعر عربی جهت اقدامات شهادت طلبانه


برای دانلود مقاله کلیک کنید

الخلاصة

ظل شعر الحرب ظاهرة متمیزة عبر العصور المختلفة حتى امتدت جذورها فی الشعر العربی الحدیث، فكان الشعراء ملتزمین فی كل العصور بمواكبة معارك التحریر التی خاضتها الأمة العربیة ضد أشكال الاستعمار المتعددة، وبعد أَن نالت الدول العربیة استقلالها من الدول الاستعماریة، بقیت دولة واحدة محتلةً، وما زالت تعانی آلام الاحتلال، وطغیان الصهاینة، إنها فلسطین قضیة الأمة العربیة والإسلامیة وشغلها الشاغل، وهمّها الدائم. وكان أبرز حدث شهدته الساحة الفلسطینیة فی سنواتها الأخیرة هی الانتفاضة التی مازالت مستمرة، فهبَّ الشعراء العرب من كلِّ الأقطار العربیة یواكبون الانتفاضة الفلسطینیة فی قصائدهم یسجلون بطولات الشعب الجریح لنیل حریته، ویخلدون شهداءه، ویعبرون عن عظمة الروح المقاتلة، ویمجدون الفداء والتضحیة.

أدب المقاومة - الشهداء - الشهید - التضحیة - الشعر العربی المعاصر - شعر مقاومت - ادبیات پایداری - ادبیات مقاومت - شهید شعر عربی - شعر الانتفاضة - شعراء المقاومة - شاعر پایداری - جلوه های پایداری - ملامح المقاومة - شهادت - شعر عربی معاصر




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: المقاومة ، مقاومت فلسطین ، شهید شعر عربی ، شهادت ، شعر عربی معاصر ، شعراء المقاومة ، شاعران مقاومت ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 18 مرداد 1395 07:14 ب.ظ

کاربرد کنایه در پرتو آیاتی از قرآن کریم

سه شنبه 12 مرداد 1395 05:04 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: بلاغت ( البلاغة ) ، علوم قرآنی ادبی ،

            

کاربرد کنایه در پرتو آیاتی از قرآن کریم

نویسندگان

روح‌الله نصیری*

استادیار دانشگاه اصفهان، اصفهان

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

بیان صریح بعضی از معانی خوشایند نیست، ولی به وسیلة کنایه، همان معانی را می‌توان با اسلوبی مؤثّر و بلیغ بیان نمود. کنایه از تصریح بلیغ‌تر است، چراکه کنایه مانند ادّعای مفهومی است با ارائة دلیل. کنایه ذکر ملازم معنایی است تا ذهن مخاطب را از آنچه در کلام آمده، به آنچه نیامده منتقل کند. استفاده از کنایه در کلام علل گوناگونی دارد که از جملة آنها می‌توان به رعایت ادب، تصویرگری، استدلال، تزیین سخن و یا جذابیّت بخشیدن به کلام اشاره کرد. قرآن به تمام قواعدی که به سخن، زیبایی و عمق می‌بخشد، توجّه نموده است. یکی از صنایع لفظی و معیارهای زیبایی سخن، «کنایه» است که قرآن از آن بهرة فراوان برده است و در موارد گوناگون و به انگیزه‌های متفاوت، تعابیر کنایی دارد. در مقالة حاضر، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با بررسی موردی 16 آیه از آیات قرآن کریم، کاربردهای مختلف این شیوة بیانی بررسی شده است.

نای لغوی آرزو و امید، به ذکر آیات و احادیثی که انواع آرزو را بیان فرموده، نیز افرادی که آرزوی آنها در قرآن آمده، پرداخته شده است. ضمن پرداختن به آثار و نتایج آرزوهای مذموم و بیان آرزوهای برتر، انواع متعلّقِ آرزو و آیات مربوط به هر یک ذکر شده است. در این تحقیق، ابزار مورد استفادة نشریّات، کُتُب و اینترنت می‌باشد.

کلیدواژگان: کنایه؛ کاربردهای کنایه؛ کنایه در قرآن.

منابع استفاده شده در مقاله:

قرآن کریم. ترجمة الهی قمشه‌ای، صفّارزاده، طبری، فولادوند، قرشی، معزّی و مکارم شیرازی.

ابن‌منظور، محمّد بن ‌مکرم. (1414ق.). لسان‌العرب. چاپ 3. بیروت: دار صادر.

حمدی، حبیب‌الله. (1376). زیباترین سخن. تهران: مؤسّسة فرهنگی اندیشة معاصر.

تفتازانی، سعدالدّین. (بی‌تا). المُطَوَّل. قم: مکتبة الدّاوری.

جرجانی، عبدالقاهر. (1368). دلائل الإعجاز فی القرآن. مشهد: آستان قدس رضوی.

جرجانی، حسین بن حسن. (1377). جلاء الأذهان و جلاء الأحزان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

حسینی، جعفر. (1413ق.). أسالیب البیان فی القرآن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

حسینی شیرازی، محمّد. (1423ق.). تبیین القرآن. چاپ 2. بیروت: دار العلوم.

رازی، شمس قیس. (1335ق.). المعجم فی معاییر الأشعار العجم. تصحیح محمّد بن عبدالوّهاب قزوینی. تهران: دانشگاه تهران.

رضایی، غلامعبّاس. (1378). «کنایه و اسباب بلاغت آن». مجلّة زبان و ادبیّات دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. دورة 150. شمارة 0.صص 104ـ99.

زمخشری، محمود. (1407ق.). الکشّاف عن حقایق غوامض التّنزیل. 4 جلد. چاپ 3. بیروت: دار الکُتُب العلمیّه.

زرکشی، بدرالدّین. (1415ق.). البرهان فی علوم القرآن. بیروت: دار المعرفه.

سکّاکی، یوسف بن أبی‌بکر. (1937م.). مفتاح العلوم. بیروت: دار الکُتُب العلمیّه.

سیوطی، جلال‌الدّین. (1386). الإتقان فی علوم القرآن. ترجمة محمّد دشتی. قم: دانشکدة اصول‌الدّین.

شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1366). صور خیال در شعر فارسی. چ 3. تهران: آگاه.

طالقانی، محمود. (1362). تفسیر پرتوی از قرآن. چاپ 4. تهران: شرکت سهامی.

طباطبائی، محمّدحسین. (1363). تفسیر المیزان. ترجمة محمّدباقر موسوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن. (1380). تفسیر مجمع البیان. ترجمة محمّد رازی. تهران: انتشارات فراهانی.

عبدالقادر، پریز.(1387). «تطوّر تاریخی کنایه در ادب فارسی و عربی تا قرن هفتم هجری». فصلنامة زبان و ادبیّات فارسی. شمارة 38. صص 90ـ67

فاضلی، محمّد. (1365). دراسة و نقد فی مسائل بلاغیّة هامة.تهران: مؤسّسة مطالعات فرهنگی.

قاسمی، حمیدمحمّد. (1386). «جلوه‌هایی از هنر تصویرآفرینی در قرآن». صحیفة مبین. شمارة 40. صص 75ـ59.

قرشی، علی‌اکبر. (1377). تفسیر أحسن الحدیث. چاپ 3. تهران: بنیاد بعثت.

ــــــــــــــــ . (1371). قاموس قرآن. چاپ 6. تهران: دار الکُتُب الإسلامیّه.

گنابادی، محمّد. (1408ق.). تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة. چاپ 2. بیروت: مؤسّسة الأعلمی للمطبوعات.

مغنیه، محمّدجواد. (1424ق.). تفسیر الکاشف. تهران: دار الکُتُب الإسلامیّه.

مکارم شیرازی ناصر. (1421 ق.). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. چاپ اوّل. قم: مدرسة امام علی بن أبی طالب.

مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1386). تفسیر نمونه. ج 5. تهران: دار المکتب الإسلامی.

مؤدّب، سیّدرضا. (1379). اعجاز قرآن. بی‌جا: أحسن الحدیث.

نیشابوری، حاکم. (1343ق.). مستدرک عَلَی الصحیحین. هند: بی‌نا.

نیشابوری، محمود بن ابوالحسن. (1415ق.). تفسیر ایجاز البیان. تحقیق حنیف ‌بن‌حسن. بیروت: دار العرب الإسلامی.

وحیدیان کامیار، تقی. (1375). «کنایه؛ نقّاشی زبان». مجلّة فرهنگستان. شمارة 8. صص 69ـ55.

 




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: کنایه ، کنایه در قرآن ، کنایه در سوره ، کاربردهای کنایه ، کنایه در دیوان شعر ، شعر عربی معاصر ، کنایه در نهج البلاغه ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 12 مرداد 1395 05:07 ق.ظ

ملامح من الواقعیة الاجتماعیة فی شعر إیلیا أبی ماضی

یکشنبه 22 فروردین 1395 07:48 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: ایلیا أبوماضی ، شعر معاصر عربی ،

 ملامح من الواقعیة الاجتماعیة فی شعر إیلیا أبی ماضی

صادق فتحی دهکردی  1 ؛ سکینه حسینی2

1أستاذ مساعد، قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة طهران، فردیس فارابی

2ماجستیرة فی اللغة العربیة وآدابها من جامعة طهران، فردیس فارابی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

یعتبر إیلیا أبو ماضی من أشهر الشعراء العرب الرومنسیین الذین عاشوا فی الغربة والتشرید. تحدّث فی شعره عمّا یعانی منه أبناء شعبه، من هموم ومعاناة تتصل بالواقع الذی فرضه علیه المستعمرون. ویتطرق فی شعره إلى القضایا الاجتماعیة التی حدثت فی عصره ویجسّد شعره طموحاته ورغباته ومشاکله. فعبّر عن مکانة الإنسان فی مجتمعه بذکر آلام الأمة العربیة. نجد فی شعره تأمّلات کثیرة فی مجتمعه وتجارب یأخذها الشاعر من حیاته الملیئة بالأحداث والمصائب، وکان اهتمامه بالمشاکل الاجتماعیة والإنسانیة جزءا من تجربته الشعوریة. کان الشاعر ورغم انتمائه إلى المدرسة الرومنسیة یعکس معاناة البلاد العربیة والإنسان العربی ویغوص فی الفکر وفی تغییر الظروف الاجتماعیة وأوضاع الحیاة العامة، ویهتم بالقضایا الإنسانیة. والمنهج المتبع فی البحث هو المنهج الوصفی- التحلیلی الذی یقوم على ذکر نماذج شعریة للشاعر ثم درسها ومعالجتها والاستنتاج منها. ومن أهم نتائج هذه الدراسة أنّ الشاعر یخطو خطوات عالیة نحو تطویر وبناء مجتمع إنسانیّ تسوده المحبة والإخاء والعدالة الاجتماعیة، ویعالج فی هذا الإطار نقائص مجتمعه ونقد قوانینه، ویدعو الإنسان أیضا لخدمة وطنه والوقوف فی وجه الظالمین ومساندة الفقراء فی الشؤون الاجتماعیة.

کلیدواژگان: إیلیا أبوماضی؛ الشعر؛ النزعة الإنسانیة؛ الواقعیة الاجتماعیة؛ الرومانسیة

منابع استفاده شده در مقاله:

أبو ماضی، إیلیا (2002م). دیوان إیلیا أبوماضی. بیروت: دار العودة.

برهومی، خلیل (1993م). إیلیا أبو ماضی شاعر السؤال والجمال. بیروت: دار الکتب العلمیة.

جحا، میشال خلیل (2003م). أعلام الشعر العربی الحدیث من أحمد شوقی إلى محمود درویش. ط 2، بیروت: دار العودة.

جمیل السراج، نادرة (دون تا). شعراء الرابطة القلمیة. ط 3، القاهرة: دار المعارف.

نایف حاطوم، عفیف (1994م). إیلیا أبوماضی (حیاته، شعره، نثره). بیروت: دار الثقافة.

الحاوی، إیلیا (1981م). الشعر العربی المعاصر. ط 3، بیروت: دار الکتب اللبنانی.

جاد حسن، حسن (1985م). الأدب العربی فی المهجر. قطر: دار قطری بن الفجاءة.

الخازن، ولیم (1992م). الشعر والوطنیة فی لبنان والبلاد العربیة. ط 3، بیروت: دار العلم للملایین.

الخضراء الجیوسی، سلمى (2007م). الاتجاهات والحرکات فی الشعر العربی الحدیث. ترجمة عبدالواحد لؤلؤة، ط 2، بیروت: [دون نا].

خلیل، إبراهیم (2007م). مدخل لدراسة الشعر العربی الحدیث. ط 2، عمان: دار المسیرة.

ضیف، شوقی (دون تا). دراسات فی الشعر العربی المعاصر، الطبعة السابعة، قاهرة: دار المعارف.

الطّباع، عمر فاروق (2006م). الرّفض فی الشعر العربی المعاصر. بیروت: مؤسسة المعارف

المعوش، سالم (1997م). إیلیا أبوماضی بین الشرق والغرب، فی رحلة التشرد والفلسفة والشاعریة. بیروت: مؤسسة بحسون

موسى، منیف (1986م). الشعر العربی الحدیث فی لبنان. ط 2، بغداد: دار الشؤون الثقافیة العامة.

الهواری، صلاح الدین (2009م). شعراء المهجر الشمالی. بیروت: دار ومکتبة الهلال.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: إیلیا أبوماضی ، الواقعیة الاجتماعیة ، الرومنسیة ایلیا أبوماضی ، الشعر المعاصر ، شعر عربی معاصر ، واقع گرایی ، النزعة الإنسانیة ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 22 فروردین 1395 07:50 ق.ظ

خوانش تطبیقی مفهوم آزادی در شعر محمود سامی البارودی و ملک الشّعراء بهار

یکشنبه 22 فروردین 1395 12:30 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: نظریه خوانش ( نظریة التقلی ) ، شعر معاصر عربی ، مقالات نقد ادبی ، تحلیل گفتمان زبان شناسی ،

خوانش تطبیقی مفهوم آزادی در شعر محمود سامی البارودی 

و ملک الشّعراء بهار

برای دانلود مقاله کلیک کن

چکیده

پرداختن به اندیشه اجتماعی شاعران و نویسندگان و بررسی رابطه آن با شعر، به عنوان بخشی از ساختار ذهنی جامعه، از موارد ضروری در حوزه مطالعات جامعه شناسی ادبیّات به شمار می رود. رابطه دامنه دار و گسترده زبان و ادبیّات فارسی با زبان و ادبیّات عربی، رابطه ای تاریخی است و در مقاطع مختلف، دستخوش تحوّلات و فراز و فرودهایی بوده است. از قرن هجده میلادی به بعد، جریان های فرهنگی جهان تحت تأثیر تحوّلات جدید اجتماعی راهی دیگر پیموده و وجوه مشترک یافته است. در این میان، آبشخور فکری مشترک محمود سامی البارودی (1839-1904 م) و ملک الشّعرای بهار (1887-1952 م)، وقایع اجتماعی قرن نوزدهم بوده است. این جستار با تکیه بر نظریۀ ساختگرای لوسین گلدمن و با رویکردی تحلیلی – تطبیقی، علاوه بر تحلیل ساختارهای متنی شعر این دو شاعر، با حرکتی شناور میان شعر و اجتماع، به عنوان دو ساختار مرتبط، زمینه های خلق مفهوم آزادی در بیان شعری آن دو را، در دو بخشِ دریافت و تشریح روشن می­کند. مهم ترین نتایج حاصل از این پژوهش عبارتند از: طرح مسأله آزادی در شعر دو شاعر، بر اساس یک ایدئولوژی مشخّص شکل گرفته است. از دیگر سو، این مسائل در شکل گیری ذهنیّت اجتماعی دو شاعر و کلام ادبی آنان مؤثّر بوده است و بخشی از ساختارِ غالبِ اجتماعیِ زمانۀ دو شاعر به شمار می آید.

 واژگان کلیدی: آزادی؛ ملک الشّعرا بهار؛ محمود سامی البارودی؛ ادبیّات تطبیقی؛ لوسین گلدمن.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: محمود سامی البارودی ، نظریه خوانش ، خوانش تطبیقی ، لوسین گلدمن ، تطبیقی آزادی ، شعر عربی معاصر ، تطبیقی البارودی ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 22 فروردین 1395 12:36 ق.ظ



تعداد کل صفحات : 3 1 2 3
پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic