دکتر احمد حیدری

بلاغت «تکرار» در قرآن و شعر قدیم عربی (جاهلی)

پنجشنبه 29 بهمن 1394 08:57 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: مقالات بلاغت عربی ، شعر و ادب جاهلی ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، الأدب الإسلامی ،

بلاغت «تکرار» در قرآن و شعر قدیم عربی (جاهلی)

مهدی خرمی

استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری، خراسان رضوی، ایران

برای دانلود مقاله کلیک کن

چکیده

اصالت تعابیر قرآن می‌طلبد که هر تعبیر قرآنی یک موقعیت را توصیف کند و یک واژه در سیاق معین، بخشی خاص از معارف و اطلاعات را فراهم آورد تا تکرار الفاظ و عبارات‌، تکراری‌ بی‌حاصل نباشد‌. غالباً در زبان‌شناسی و «معناشناسی شناختی» عقیده بر این است که «معنا» پدیده‌ای ثابت و تغییر‌ناپذیر نیست؛ بلکه یک واژه در ترکیب‌های مختلف بر معانی گوناگونی دلالت دارد‌ که معنای ثابت کلمات، معنای معجمی آن‌ها است نه معنای سیاقی‌. مطابق قواعد نحوی نیز وقتی یک اسم برای بار دوم و سوم در یک جمله به ‌کار می‌رود، باید به جای آن از ضمیر استفاده شود؛ اما در آیاتی مثل «وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ المِیزَانَ اَن لاتَطغَوا فی المِیزَانِ وَ اقیمُوا الوَزنَ بِالقِسطِ وَ لا تُخسِروُا المِیزَانَ» (الرحمن/ 7‌- 9) این قاعده مراعات نشده و این حاکی از آن است که تکرار لفظ «میزان» در سیاق‌های جدید باید بر معانی جدیدی دلالت کند؛ در غیر این صورت باید به جای لفظ تکراری، از ضمیر استفاده می‌شد‌. واژه‌ها یا عبارات تکراری قرآن ممکن است در ابتدا مفهوم تکرار ‌بی‌حاصل یا تکرار در بیان را به ذهن متبادر کنند؛ در صورتی که از لحاظ کارکرد با هم متفاوتند و بنا به عقیدة هیلدی، بر «تصریف در بیان» دلالت دارند‌. غرض از «تکرار» در شعر قدیم عربی بیشتر تأکید و مبالغه است تا تصریف در بیان و مفهوم تکرار نزد ناقدان و بلاغیان اغلب ناظر به همین معنی است. تکرار همیشه از عوامل مخل فصاحت به ‌شمار نمی‌آید، بلکه برعکس گاهی بلاغت کلام در گرو آن نهفته است. بسیاری از نمونه‌های تکرار، اغراضی غیر بلاغی دارند، به‌طوری‌که لازم نیست همیشه از منظر بلاغت به مسئلة تکرار بنگریم.هدف از این مقاله تببین جایگاه تکرار در زبان و نقش آن در قرآن و شعر قدیم عربی است.

کلیدواژگان: تکرار؛ تأکید‌؛ اطناب؛ قرآن؛ شعر جاهلی.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: بلاغت تکرار ، بلاغة التکرار ، سیمیائیة التکرار ، رمزیة التکرار ، الشعر القرآن ، شعر جاهلی قرآن ، اطناب قرآن شعر ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 29 بهمن 1394 09:02 ق.ظ

تغییر معنایی در واژگان قرآن بررسی رابطه بینامتنی قرآن با شعر جاهلی

پنجشنبه 29 بهمن 1394 12:34 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، شعر و ادب جاهلی ، موضوعات شعر قدیم عربی ، بینامتنیت ( التناص ) ،

تغییر معنایی در واژگان قرآن بررسی رابطه بینامتنی قرآن با شعر جاهلی

سید حسین سیدی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

بینامتنی بر این ایده مبتنی است که آثار ادبی بر اساس نظام‌ها، رمزگان‌ها و سنت‌های ایجاد شده توسط آثار ادبی پیشین بنا می‌شوند. دیگر نظام‌ها، رمزگان و سنت‌های هنری و در کل فرهنگی نیز در شکل‌گیری معنای یک اثر ادبی، اهمیتی اساسی دارند. نظریه‌پردازان امروزی متن‌ها را فاقد هر گونه معنای مستقل می‌دانند. متون در واقع متشکل از همان چیزی هستند که نظریه‌پردازان اکنون آن را امر بینامتنی می‌دانند.

طرح این مسأله بدان جهت است که قرآن کریم در یک بافت تاریخی ـ فرهنگی ظهور یافته است. این مسأله الزاماتی در پی دارد و آن اینکه آیا از ساختار فرهنگی که در درون چارچوب آن تکوین یافته، جداست یا پیوسته؟ آیا برای فهم معنای متن باید به این پیوند تاریخی ـ فرهنگی و روابط بینامتنی توجه داشت؟ آیا متنی چون قرآن کریم به مثابه یک متن مقدّس وحیانی، به آن توجه داشته است؟

قرآن‌پژوهان مسلمان از گذشته برای اثبات اعجاز قرآن کریم، به مقایسه متن قرآن با متون دیگر مثل شعر دست می‌یازیده‌اند و از طریق بررسی اشعار و متون ادبی و کشف قوانین شکل‌گیری این متون و نحوه دلالت آنها، به بررسی متن قرآن و بیان زیبایی‌ها و استواری و انسجام متن آن می‌پرداختند. این مقاله در پی بررسی روابط بینامتنی واژگان قرآن با واژگان شعر جاهلی است. یافته این پژوهش آن است که این رابطه به طور قابل ملاحظه وجود دارد.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: شعر جاهلی قرآن ، بینامتنتی شعر قرآن ، شاعر عرب قرآن ، قرآن شعر عرب ، العصر الجاهلی الشعر ، شعر دوره جاهلی ، تاریخ ادبیات جاهلی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 29 بهمن 1394 12:38 ق.ظ

نقد و بررسی ادعای اقتباس قرآن از اشعار جاهلی

چهارشنبه 28 بهمن 1394 12:27 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ، موضوعات شعر قدیم عربی ،

نقد و بررسی ادعای اقتباس قرآن از اشعار جاهلی

نویسندگان

مجید معارف  1 ؛ آلاء وحیدنیا2

1استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

2دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید

چکیده

در میان اشعار منسوب به جاهلیت، گاه اصطلاحات دینی، عبارت‌‌ها و مفاهیمی مشاهده می‌شود که با مفاهیم، تعابیر و اصطلاحات دینی قرآنی شباهت دارد. ادعای تقدم زمانی این اشعار بر قرآن کریم، عده‌ای را برآن داشته که بپندارند شعر جاهلی می‌تواند یکی از منابع قرآن تلقی شود. این نتیجه مبتنی بر احراز مشابهت تام و تمام مضامین اشعار جاهلی با قرآن از یک سو و اثبات اعتبار این اشعار از سوی دیگر است و بررسی‌های علمی در هر دو مورد خلاف آن را به دست می‌دهد. همچنین تاریخ‌گذاری بسیاری از اشعار حاکی از پیدایش آ‌ن‌ها در قرن دوم هجری بوده و اثر‌پذیری آن‌ها از فرهنگ قرآنی امری نمایان‌تر است. پی‌گیری شباهت‌ها و تعلیل و بیان چیستی این دست شباهت‌ها، بر عهدۀ این نوشتار است.

کلیدواژگان: تعابیر قرآنی؛ شعرجاهلی؛ قرآن؛ مفاهیم دینی.

منابع استفاده شده در مقاله:

[1]. قرآن کریم

[۲]. آذرنوش،آذرتاش (1367ش). "امیة بن ابی الصلت"، دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران.

 [۳]. ابن ابی سلمی، زهیر (1988م)، الدیوان، تحیق: علی حسن فاعور، بیروت،  دارالکتب العلمیه، الطبعه الاولی.

[۴]. ابن بکار، زبیر(۱۳۸۱ق).جمهرة نسب قریش وأخبارها؛ قاهره، نشر مکتبة دار العروبه.

 [۵]. ابن حجر، أوس(؟). الدیوان، تحقیق: عمر فاروق الطباع، بیروت، دار الارقم.

[۶]. ابن حبیب البغدادی، محمد (1964م)، المنمق فی أخبار قریش، تحقیق: خورشید فاروق، حیدرآباد، دائرة المعارف العثمانیه.

 [۷]. ---------- (1942م). کتاب المحبر، تحقیق: ایلزه لیختن شتیتر، ، حیدر آباد، الدکن،دائرة المعارف العثمانیه.

[۸]. ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1408ق). مقدمۀ تاریخ، تصحیح: خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر، الطبعة الثانیه.

[۹]. ابن سلام الجمحی، محمد (؟)، طبقات فحول الشعراء، تحقیق: محمود محمد شاکر، قاهره، دار المعارف.

[۱۰]. ابن شداد، عنتره (1377ق). الدیوان، دار صادر، بیروت.

[۱۱]. ابن الکلبی، ابو المنذر هشام بن محمد (1364ش). الأصنام، تحقیق: احمد زکی پاشا، القاهره، (افست تهران)، نشر نو، ‌چاپ دوم.

[۱۲]. ابن قتیبه، ابومحمد عبدالله(؟). الشعر والشعراء،تحقیق:احمد محمد شاکر، مصر، دارالمعارف.

[1۳]. ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین محمد(1990م). لسان العرب، بیروت ،دار صادر.

[1۴]. ابن هشام، ابومحمد عبدالملک(1987م). السیرة النبویه، بیروت، دار الکتاب العربی.

 [1۵]. الاسد، ناصر الدین (1988م). مصادر الشعر الجاهلی و قیمتها التاریخیه، بیروت، دارالجیل، الطبعة الثامنه.

[1۶]. الاصفهانی، ابوالفرج (1415ق)، الاغانی، دار احیاء تراث عربی، بیروت.

[1۷]. الاعشی الکبیر، میمون بن قیس (2005م). الدیوان، ویراستار: عبدالرحمن المصطاوی، بیروت، دار المعرفه.

[1۸]. امیة ابن ابی الصلت، عبداللّه (1934م). دیوان، گردآورنده: بشیر یموت، بیروت، مکتبة الأهلیه.

[1۹].ایازی، سید محمدعلی (138ش ). قرآن و فرهنگ زمانه، تهران، مرکز نشر علوم و معارف قرآن کریم.

[۲۰]. بروکلمان، کارل (؟). تاریخ الادب العربی، مترجم: الدکتور عبدالحلیم النجار، مصر، دارالمعارف

[2۱].بلاشر، رژی (1363ش). تاریخ ادبیات عرب، مترجم: آ. آذرنوش، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

[2۲].جواد علی (1970م)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت، دار العلم للملایین، بغداد، مکتبه النهضه.

[2۳].الحدیثی، بهجة عبدالغفور (1975م). أمیه بن أبی الصلت: حیاته و شعره، بغداد،  مطبوعات وزارة الاعلام.

[24].الحوفی، احمد محمد (1972م)، الحیاه العربیه من الشعر الجاهلی، بیروت، دارالقلم.

 [2۵].الرازی، ابو حاتم (1957، 1958م)، کتاب الزینه، تحقیق: حسین الهمدانی، القاهره.

[2۶].رستمی، حیدر علی (1393ش). پژوهشی در نسبت میان قرآن و فرهنگ زمانه، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

 [۲۷].سیوطی، جلال الدین (؟)، المزهر فی علوم اللغه و انواعها، شرح و تصحیح: محمد احمد جاد المولی بک، محمد ابوالفضل ابراهیم، علی محمد البجاوی، قاهره، مکتبه دار التراث.

[۲۸].شیخو، الاب لویس (1989م). النصرانیه و آدابها بین عرب الجاهلیه، بیروت، دار المشرق، الطبعة الثانیه.

[۲۹]. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر (1412ق).جامع البیان فی تفسیرالقرآن، بیروت، دارالمعرفه.

[۳۰]. طه حسین (1927م). فی الادب الجاهلی، مصر، دارالمعارف ، الطبعة الثانیه.

[3۱].قیروانی، ابن رشیق (1981م). العمده فی محاسن الشعر و آدابه و نقده، تحقیق: محمد محیی الدین عبد الحمید، دارالجیل، ط5.

[3۲].معرفت، محمد هادی (1423ق)، شبهات و ردود، قم، مؤسسه التمهید.

[3۳].المناوی، عبدالرؤف (1972م). فیض القدیر: شرح الجامع الصغیر، بیروت، دارالمعرفه، الطبعه الثانیه.

[۳۴]. نابغه ذبیانی، زیاد(؟)، الدیوان، تحقیق: عمر فاروق الطباع، بیروت، دار الارقم.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الشعر الجاهلی ، شعر جاهلی قرآن ، دین شعر جاهلی ، ادبیات جاهلی عرب ، مقالات شعر جاهلی ، الشعر الجاهلی القرآن ، قرآن شاعر جاهلی ،
آخرین ویرایش: - -



پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات