دکتر احمد حیدری

تحلیل دو رمانِ پرنده من و ماهی‌ها در شب می‌خوابند بر اساس مؤلّفه‌های نوشتار زنانه

شنبه 7 فروردین 1395 12:04 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: تحلیل گفتمان زبان شناسی ، ادبیات زنان ( الأدب النسوی) ،

 تحلیل دو رمانِ پرنده من و ماهی‌ها در شب می‌خوابند بر اساس مؤلّفه‌های نوشتار زنانه

نویسندگان

افسانه حسن‌زادۀدستجردی  1 ؛ سیّدمصطفی موسوی‌راد2

1استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حضرت نرجس‌(س) رفسنجان

2استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران

برای دانلود مقاله کلیک کن

چکیده

با وجود تنوّعی که میان متون ادبیِ نویسندگان زن ایرانی در سال‌های پس از انقلاب به‌ویژه از دهه هفتاد تاکنون وجود دارد، در همۀ ‌آنها حسّاسیّتی آشکار نسبت به مسائل زنان و روابط جنسیّتی دیده می‌شود. اغلب نویسندگان این آثار، با به‌کارگیری تکنیک‏ها و مؤلّفه‏های فرمی یکسان، اندیشه‏های مشترک خود دربارۀ زن ایرانی را مطرح کرده‏اند. پرندۀ من و ماهی‌ها در شب می‌خوابند، دو رمان خلق‌شده در دهه هشتاد، ازجمله این متون هستند و بررسی آنها می‌تواند ما را در شناخت بهتر تحوّلات ادبی در دهه‌های اخیر و جریان داستان‏نویسی در ایران یاری کند. پژوهش حاضر به تحلیل این رمان‌ها با توجّه به مؤلّفه‌های فرمی ‌و مضمونیِ «نوشتار زنانه» اختصاص دارد. این بررسی نشان می‏دهد که در هر دو اثر، اندیشه‌های زنانه با بهره‌گیری از تمهیداتی مانند انتخاب راویان زن، روایت داستان در فضاهایی همچون خانه، آشپزخانه یا محفل زنانه، شخصیّت‌پردازی منفی مردان و نمایش گفتمان‌ مخالف و نیز با تأکید بر مضامینی چون سلطۀ مردسالاری، جدایی عاطفی میان زن و مرد، تنهایی زنان و بی‌وفایی مردان مطرح شده است.

کلیدواژگان: رمان فارسی؛ نوشتار زنانه؛ تحلیل متن؛ پرنده من؛ ماهی‌ها در شب می‌خوابند.

مؤلّفه‌های نوشتار زنانه

فرایند خلق متون ادبی دائمی است و همواره می‌توان انتظار ابداع شیوه‌های جدید بیان تجربه‌های منحصربه‌فرد زنان را داشت؛ از‌این‌رو، ذکر تمام ویژگی‌های خاصّ آثار زنان امکان‌پذیر نیست. برخی از مؤلّفه‌های به‌کارگرفته‌شده عبارتند از:

الف. برجسته ساختن ارزش‌های زنانه‌ای همچون شهود، حسّاسیّت، عاطفی بودن و... که «زنانگی»(Femininity) را بهتر می‌سازند و نشان دادن تأثیرات مثبت آنها بر زندگی (میلز، 1382: 112).

ب. به‌تصویرکشیدن زنان توانا برای خنثی کردن تصویر زنان منفعل، آسیب‌پذیر، وابسته و نشان دادن ضعف‌ها و نقصان‌های مردان (گرین و لبیهان، 1383: 335).

ج. طرح کردن اندرزنامه‌هایی کـه مردان برای کنترل و قداست زنان تدوین کرده‌اند،

با هدف آشنا ساختن خوانندگان زن با دیدگاه‌های مردسالار دربارۀ زنان و نقد این اندیشه‌ها (میلز، 1382: 113؛ گرین و لبیهان، 1383: 336).

د. طرح گفتمان‌های متفاوت و متعارض در متون ادبی و تولید متون متکثّر، چند صدا و دمکراتیک به‌منظور خنثی کردن دیدگاه‌های تک‌صدا و استبدادی مردان. کریستوا این ویژگی را خاصّ متون زنان می‌داند (رابینز، 1389: 171).

ه. بازنمایی تجربه‌هایی مانند زایمان یا تجاوز که مفهوم زن بودن را منعکس می‌کنند و ممکن است در نوشته‌های مردان نادیده گرفته شوند (گرین و لبیهان، 1383: 338).

و. به تصویر کشیدن موضوع حذف زنان توسط مردان. الین شوالتر این شیوه را یکی از مهم‌ترین تکنیک‌ها در خنثی کردن قدرت مردسالاری می‌داند (همان: 342).

ز. خلق آثار در ژانرهایی که متعلّق به مردان دانسته شده است؛ مانند ژانر داستان‌های علمی ـ تخیّلی (همان: 346).

ح. استفاده از فرم‌هایی چون فرم رواییِ جریان‌ سیّال‌ ذهن (در مقابل فرمِ رواییِ خطّیِ‌ مردانه)، یا انتخاب مکان‌های زنانه مانند آشپزخانه برای وقوع داستان.

این ویژگی‌ها در آثار زنانِ نویسنده ایرانی ازجمله رمان‌های مورد نظر ما نیز مشاهده می‏شوند. در ادامه به‌منظور آشنایی با مؤلّفه‏های زنانه در این آثار و دیدگاه نویسندگان آنها با توجّه به مواردی که در بالا ذکر شد، به تحلیل عناصر فرمی و مضمون آنها می‏پردازیم.

منابع استفاده شده در مقاله

آبوت، پاملا و والاس، کلر (1385)، جامعه‌شناسی زنان، ترجمۀ منیژه نجم‌عراقی، چاپ چهارم، نی، تهران.

آدام، ژان‌ ـ‌ میشل و فرانسواز رواز (1383)، تحلیل انواع داستان (رمان، درام، فیلم‌نامه)، ترجمۀ آذین حسین‌زاده و کتایون شهپرراد، قطره، تهران.

آشوری، داریوش (1386)، زبانِ باز؛ پژوهشی دربارۀ زبان و مدرنیت، نشر مرکز، تهران.

اخوت، احمد (1371)، دستور زبان داستان، فردا، اصفهان.

استریناتی، دومینیک (1380)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه، ترجمۀ ثریا پاک‌نظر، گام نو، تهران.

اشرفی، سودابه (1388)، ماهی‌ها در شب می‌خوابند، چاپ ششم، مروارید، تهران.

برسلر، چارلز (1386)، درآمدی بر نظریه‌ها و روش‌های نقد ادبی، ترجمۀ مصطفی عابدینی‌فرد، نیلوفر، تهران.

بشیریه، حسین (1379)، نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم، مؤسّسۀ فرهنگی آینده‌پویان، تهران.

پاک‌نهاد جبروتی، مریم (1381)، فرادستی و فرودستی در زبان، گام نو، تهران.

تایسن، لوئیس (1387)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، ترجمۀ مازیار حسین‌زاده و فاطمه حسینی، نگاه امروز، تهران.

دوبووار، سیمون (1379)، جنس دوم، ترجمۀ قاسم صنعوی، جلد دوم، چاپ دوم، توس، تهران.

رابینز، روت (1389)، فمینیسم‌های ادبی، ترجمۀ احمد محجوب، افراز، تهران.

ریمون‌ـ‌‌کنان، شلومیت (1387)، روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمۀ ابوالفضل حرّی، نیلوفر، تهران.

سلدن، رامان و پیتر ویدوسون (1377)، راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، چاپ دوم، طرح نو، تهران.

سیگر، لیندا (1380)، خلق شخصیّت‌های ماندگار، ترجمۀ عباس اکبری، چاپ دوم، سروش، تهران.

فاولر، راجر (1390)، زبان‌شناسی و رمان، ترجمۀ محمّد غفاری، نی، تهران.

کالر، جاناتان (1382)، نظریۀ ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، مرکز، تهران.

گرین، کیت و جیل لبیهان (1383)، درسنامۀ نظریه و نقد ادبی، ترجمۀ حسین پاینده و گروه مترجمان، روزنگار، تهران.

لاج، دیوید (1388)، هنر داستان‌نویسی، ترجمۀ رضا رضایی، نی، تهران.

لوته، یاکوب (1388)، مقدمه‌ای بر روایت در ادبیّات و سینما، ترجمۀ امید نیک‌فرجام، چاپ دوم، مینوی خرد، تهران.

مایلز، رزالیند (1380). زنان و رمان، ترجمۀ علی آذرنگ (جباری)، روشنگران و مطالعات زنان، تهران.

میلز، سارا (1382)، گفتمان، ترجمۀ فتاح محمدی، هزارۀ سوم، زنجان.

وبستر، راجر (1382)، پیش‌درآمدی بر مطالعۀ نظریۀ ادبی، ترجمۀ الهه دهنوی، روزنگار، تهران.

وردانک، پیتر (1389)، مبانی سبک‌شناسی، ترجمۀ محمّد غفاری، نی، تهران.

وفی، فریبا (1387)، پرندۀ من، چاپ هفتم، مرکز، تهران.

 Talattof, Kamran (2000), The politics of writing in Iran, Syracuse University press




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نوشتار زنانه ، نظریه جنسیت ادبیات ، تحلیل متن رمان ، رمان فارسی عربی ، تحلیل رمان عربی ، مؤلفه های نوشتار زنانه ، الأدب النسوی ،
آخرین ویرایش: شنبه 7 فروردین 1395 12:09 ق.ظ

واکاوی سیاست در رمانهای سوریه با تکیه بر رمان «الثلج یأتی من النافذه» اثر حنا مینه

پنجشنبه 27 اسفند 1394 10:35 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: حنا مینه ، رمان عربی ( الروایات العربیة ) ،

واکاوی سیاست در رمانهای سوریه با تکیه بر رمان «الثلج یأتی من النافذه» اثر حنا مینه

 

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: حنا مینه ، رمان حنا مینه ، سیاست رمان حنا مینه ، رمان های سیاسی عربی ، تحلیل رمان عربی ، الثلج یأتی من النافذه ، رمان های سوریه ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 27 اسفند 1394 10:38 ب.ظ

موقف الأدب الفلسطینی عند جبرا ابراهیم جبرا

جمعه 2 بهمن 1394 12:54 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: گفتمان مقاومت ، ادبیات پایداری - مقالات ادبیات مقاومت عربی الأدب المقاوم ،

موقف الأدب الفلسطینی عند جبرا ابراهیم جبرا

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید

الملخص

جبرا ابراهیم جبرا أدیب فلسطینی یعتبر من أکثر الأدباء العرب إنتاجاً و تنوعاً؛ و قدم للقاریء العربی أبرز الکتّاب الغربیین، و عرف بالمدارس و المذاهب الأدبیة الحدیثة، و أنه امتداد نوعی للمثقف العربی الحدیث فی شکله الکلاسیکی. ذلک أنه وطّد ما جاء به سابقوه و أضاف الیه جدیداً و أیضا یعطی ملخصاً من تنوع فنونه و آرائه و أفکاره فی قصصه. کان جبرا الکاتب و المترجم و الشاعر شخصیة‌ فذة، کأنه واحد من شخصیات النهضة الأوروبیة العظیمة‌ کدافنشی، التی لها إحاطة بالعلم و الأدب و الفن و التیارات الفکریة‌ الأخری. جبرا کان متعدد الجوانب الذی مارس الکثیر من الأنواع الأدبیة: القصة، الروایة، النقد، الشعر، المسرحیة و الرسم؛ و هو من أبرز کتاب المعاصرین الذین قلیلاً ما درس أسلوبهم القصصی. أصدر جبرا سبع روایات و مجموعة قصصیة واحدة.

الكلمات الرئیسیة: الأدب العربی؛ فلسطین؛ القصة و الروایة؛ جبرا ابراهیم جبرا.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: ادبیات داستانی ، تحلیل رمان عربی ، جبرا ابراهیم جبرا ، القصة فلسطین ، الروایة فلسطین ، أدب المقاومة ، ادبیات پایداری فلسطین ،
آخرین ویرایش: جمعه 2 بهمن 1394 01:00 ب.ظ



پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic