دکتر احمد حیدری

بررسی شخصیت مسیح (ع) در شعر خلیل حاوی

پنجشنبه 20 اسفند 1394 05:25 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: خلیل حاوی ، شعر معاصر عربی ، اسطوره شناسی ،

بررسی شخصیت مسیح (ع) در شعر خلیل حاوی

نویسندگان

هادی رضوان  1 ؛ نسرین مولودی2

برای دانلود فایل مقاله کلیک کن

چکیده

به کار گیری اسطوره در شعر شاعران عرب سابقة طولانی دارد، اما شاعران معاصر با اثر پذیری از ادبیات غرب، اسطوره‌ها را به شیوه‌ای متفاوت و در قالب‌هایی نو به کار گرفتند و از آن در تعبیر از مقاصد و اغراض گوناگون بهره بردند.

عیسی مسیح (ع)، در شعر معاصر عرب کارکردی نمادین دارد. این شخصیت در شعر خلیل حاوی، با اسطوره در می‌آمیزد و چهره‌ای اسطوره­ای می‌یابد.

حاوی در پی شرایط نابهنجارِ سرزمین عرب، در آرزوی رستاخیز به سر می‌برد. رستاخیزی عظیم که حیات بهتری را برای ملّت عرب به ارمغان آورد. او با زنده کردن فرهنگ ایثار و از خود گذشتگی، راه رسیدن به این تحول و دگرگونی را در نزد همگان، روشن‌تر جلوه داده است. مسیح (ع) در شعر او، جلوه‌گاهی از جانبازی و فداکاریِ باشکوهی است که حیات مجدد را به مردم محروم و ستمدیده هدیه می‌دهد. مسیح (ع) در نزد این شاعر، در کنار تموز، اسطورة رستاخیز، قرار می‌گیرد و با آن در می‌آمیزد. با معانیِ والایش یکی می‌شود و وجودی یگانه می‌یابد؛ آنچنان که گویی مسیح (ع)، خودِ  تموز است که در قالبی متفاوت ظاهر شده است.

کلیدواژگان: خلیل حاوی، شعر معاصر عرب، مسیح(ع)؛ تموز، اسطوره، رستاخیز.

اسطورة تموز

تموز در بین النهرین و نزد بابلی‌ها به این نام خوانده می‌شود و کنعانی‌ها و فینیقی‌ها آن را أدونیس می‌نامیدند. (هندریکس، 1999: 158).تموز یا آدونیس بر طبق یکی از معتبرترین روایت‌ها، از افسانه‌های سوری به حساب آمده است (گریمال، 1367: 23). طبق این روایت، ثیاس(تئیاس) پادشاه آشور، دختری داشت به نام سمیرنا یا میرا. بر اثر خشم خدایان، میل نیرومند همبستر شدن با پدر، دختر را فریفت. وی برای خاموش ساختن آتش شهوت حرامش، در تیرگی شب، زمان مستی پدر پیرش را غنیمت شمرد و هنگامی که پدر از مستی بیدار شد و راز بر ملا گشت، بر افروخته قصد کشتن دختر را کرد. میرا گریخت و به خدایان پناه برد (یونس، 1983: 26) و خدایان وی را به صورت درخت « مر» در آوردند. ده ماه بعد، شکافی در پوست درخت پدید آمد و پسری که آدونیس نام گرفت از آن خارج شد (گریمال، 1367: 23).

الهه تموز(ادونیس) نیروی خلّاقی است که به هنگام سبز شدن گیاهان در بهار و  زمان تولید مثل حیوانات، به پدیده‌های طبیعت جان می‌بخشد و الهه انانا(عشتار) تجسمی از حاصلخیزی و باروری در مظاهر مختلف طبیعت است (علی، 1973: 129). از مجموع آیین‌ها و اسطوره های پراکنده، چنین بر می‌آید که تموز هر سال می‌مرد و از زمین پر سرور به جهان تیره و تار زیر زمین فرو می‌شد و هر سال معشوق خدا گونه‌اش در جستجوی او به «سرزمینی که از آن بازگشتی نیست، به جهان تاریکی که همه جایش را غبار پوشانده است» سفر می‌کرد. در غیبت او، شور و شوق، دیگر در کار نبود و مردمان و حیوانات، تولید مثل را فراموش می‌کردند و همه حیات در خطر نابودی بود. پیکی از سوی « ئه آ» خدای بزرگ، عازم رهانیدن الهه‌ای می‌شد که همه چیز این چنین به او وابسته بود. ملکة سنگ دلِ جهان زیرین، « اَلاّتو» یا «اِرِش کیگال»، به کراهت اجازه می‌داد که به «ایشتر» آب حیات بپاشند تا احتمالاً به همراهی معشوقش تموز، باز گردد، که هر دو با هم می‌بایست به جهان زبرین فراز آیند و با بازگشتشان همة طبیعت از نو زنده شود (فریزر، 1382: 359). در واقع، اسطوره تموز، وجهی از حیات کیهان را بر آدمی مکشوف می‌سازد که از محدودة حیات نباتی، بسی گسترده تر است، یعنی از سویی وحدت بنیانی زندگی ـ مرگ، و از سوی دیگر، امیدی را که انسان به حق، از این وحدت اساسی، در باب زندگانیش پس از مرگ می‌تواند داشت، بر ملا می‌کند. (الیاده، 1385: 401).

نتیجه گیری

الف- مسیح در شعر خلیل حاوی، اسطوره است. اسطوره‌ای جان بخش که همه چیز را از نو آغاز می‌کند و جهانی بر پایة نیکویی و انسان دوستی بنا می‌سازد. حاوی به مسیح همانند نمادی نیرومند که قدرت بازتاب احساسات واقعیش و نشان دادن اوج آرزویش را دارد، نگاه می‌کند. نمادی با شکوه که تجلی گاهِ دورنمای آزادی، برابری و عدالت است.

ب- مسیح در نظر خلیل حاوی، سمبل قهرمانی است که رستاخیز را با خود به همراه می‌آورد. او می‌خواهد ایمان و ارادة به خواب رفتة مردم را در راه هدفی روشن، محکم و راسخ گرداند. بنابراین با خلاقیّت خود، مسیح را به عنوان نیرومندترین نماد و گاه در کنارش تموز، خداوند خیزش را به کار می‌گیرد و شخصیت‌های دلخواهش را در قالب این نمادهای اساطیری می‌گنجاند و رموز پنهانشان را به تصویر می‌کشد.

ج- او با زبان و ساختار شعری خود، سعی بر ترسیم شخصیتی اسطوره ای دارد که از چهره دینی و واقعیِ مسیح، چندان فاصله ای ندارد. اما پوشش اسطوره و نماد، این شخصیت را در لایه ای از رموز و اعمال خارق‌العاده پنهان کرده و آن ‌را به آمال و آرزوهایی دور و دراز پیوند زده و به سوی رؤیای جاودانگی و خلود کشانده است.

منابع استفاده شده در مقاله

قرآن کریم

الآلوسی، شهاب‌الدین محمود، روح الـمعانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الرابعة،1985م.

الیاده، میرچا، اسطوره رویا راز، ترجمة رویا منجم، تهران: نشر علم، چاپ سوم،1382ش.

ـــــــــــ ، چشم انداز‌های اسطوره، ترجمة جلال ستاری، تهران: نشر توس، چاپ اول، 1362ش.

ـــــــــــ ، رساله در تاریخ ادیان، ترجمة جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش، چاپ سوم، 1385ش.

ـــــــــــ ، مقدمه بر فلسفه‌ای از تاریخ(اسطوره بازگشت جاودانه)، ترجمة بهمن سرکاراتی، تبریز: انتشارات نیا،چاپ اول،1365ش.

بولتمان، رودلف، مسیح و اساطیر، ترجمة مسعود علیا، تهران: نشر مرکز، چاپ دوم، 1385ش.

بهشتی، احمد، عیسی پیام آور اسلام، تهران: انتشارات اطلاعات، 1373ش.

جَبر، جمیل، شعراء لبنان- خلیل حاوی، بیروت: دار المشرق، 1991م.

جحا، میشال خلیل، الشعر العربیالحدیث مِن أحمد شوقیإلی محمود درویش، بیروت، دار العودة، الطبعة الأولی، 1999م.

الـجیوسی، سلمی الخضراء، الإتجاهات و الحرکات فیالشعر العربی الحدیث، ترجمة الدکتور عبد‌الواحد لؤلؤه، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، الطبعة الأولی، 2001م.

الـحاوی، ایلیا، مع خلیل حاویفیمسیرة حیاته و شعره، بیروت: دار الثقافة، بی تا

 حاوی، خلیل، الأعمال الشعریة الکاملة، بیروت: دار العودة، 1993م.

حلاوی، یوسف، الأسطورة فی الشعر العربی المعاصر، دار الآداب، الطبعة الاولی، 1994م.

الخطیب، عبدالکریم، المسیح فیالقرآن و التورات و الإنجیل، بیروت: دار المعرفة، الطبعة الثانیة، 1976م.

رجایی، نجمه، اسطوره­های رهایی- تحلیل روانشناسانه اسطوره در شعر عربی معاصر، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول، 1381 ش.

رزوق، أسعد، الأسطورةفی الشعر المعاصر...الشعراء التموزیون، بیروت: مجلة آفاق،1959م.

زاید، علی عشری، استدعاء الشخصیات التراثیةفی الشعر العربی المعاصر، القاهرة: دار الفکر العربی، 1997م.

الزمـخشری، محمود بن عمر، تفسیر الکشاف، تهران: نشر أدب الحوزه، بی تا

ساعی، أحمد بسام، حرکة الشعر العربی الحدیث مِن خلال أعلامه فیسوریة، دمشق: دار الفکر، الطبعة الأولی، 2006م.

شفیعی کدکنی، محمد رضا، شعر معاصر عرب، تهران: انتشارات سخن، 1380ش.

الصاوی، احمد، حاشیةالصاوی علی الجلالین، بیروت: الـمکتبة العصریة، 1423ق.

الضاوی، أحمد عرفات، کارکرد سنت در شعر معاصر عرب، ترجمه د. سید حسین سیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1384 ش.

الظاهر، عدنان، مسیح السیاب و مسیح خلیل حاوی، مرکز الرافدین للدراسات و البحوث الاستراتیجیة، 2012م.

 علی، عبد الرضا، الأسطورةفی شعر السیّاب، بیروت: دار الرائد العربی، الطبعة الثانیة، 1984م.

علی، فاضل عبد الواحد، عشتار و مأساة تموز، بغداد: دار الـحریة، 1973م.

عوض، ریتا، أسطورة الموت و الانبعاث، رسالة مقدمة إلی دائرة اللغة العربیة و لغات الشرق الأدنی، بیروت: الـجامعة الأمریکیة،1974م.

ـــــــــــــ ، خلیل حاوی: فلسفة الشعر و الـحضارة، بیروت: دار النهار، الطبعة الأولی، 2002م.

فریزر، جیمز جورج، شاخه زرّین، ترجمة کاظم فیروزمند، تهران: انتشارات آگاه، 1382ش.

کتاب مقدس(عهد عتیق و عهد جدید)، ترجمة فاضل خان همدانی، ویلیام کلن و هنری مرتن، تهران: اساطیر،1380ش.

گریمال، پیر، فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمة دکتر أحمد بهمنش، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر، 1367ش.

 موریه، س. ، الشعر العربی الحدیث تطور أشکاله و موضوعاته بتأثیر الأدب العربی، ترجمه د. شفیع السید و د. سعد المصلوح، دار غریب، 2003م.

هندریکس، ماکس، معجم أساطیر، دمشق: دار علاء الدین، 1999م.

یونس، د. عبد الحمید، معجم الفولکلور، مکتبة لبنان، الطبعة الأولی، 1983م.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: خلیل حاوی ، شعر معاصر عرب ، تموز شعر عربی ، شاعران تموز ، اسطوره شاعر عرب ، خلیل حاوی التراث ، شخصیت مسیح شعر عربی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 20 اسفند 1394 05:30 ب.ظ

اسطوره در شعر معاصر عرب

پنجشنبه 20 اسفند 1394 10:46 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: اسطوره شناسی ، شعر معاصر عربی ،

اسطوره در شعر معاصر عرب

محمدجعفر ورزی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

ملت ها در طول حیات خود افسانه ها و اساطیری ساخته اند که کم و بیش مورد قبول و اعتقاد باطنی آنها نیز بوده است. این اسطوره ها در میان برخی ملت ها بیشتر و پررنگ تر هستند.شاعران عرب نیز در اشعار خود اسطوره های عربی و حتی اسطوره های دیگر ملل قدیم را به کار برده و با توجه به محیط و شرایط، افکار و اندیشه های خود را با استفاده از این اسطوره ها ابراز داشته اند.در این مقاله، برآنیم، ضمن تعریف لغوی و اصطلاحی اسطوره و آشنایی مختصر با بعضی از معروفترین اسطوره های یونان، بین النهرین، روم باستان و مصر، به جایگاه اسطوره و شبه اسطوره در شعر معاصر عرب پرداخته و بارزترین آنها را در شعر برخی شاعران معاصر عرب مورد بررسی قرار دهیم تا علل کاربرد اسطوره در شعر شاعران معاصر را بهتر بشناسیم.

کلمه های کلیدی: اسطوره، اساطیر، شعر معاصر عرب.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الأسطوره الشعر العربی ، الأساطیر العربیة ، اسطوره شعر عربی ، شاعران عرب اسطوره ، کاربرد اسطوره شعر عربی ، فراخوانی اسطوره ، استدعاء الأساطیر ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 20 اسفند 1394 10:48 ق.ظ

بررسی تطبیقی بازآفرینی اسطوره پرومته در شعر معاصر عربی و فارسی (با تأکید بر شاعران برجسته)

پنجشنبه 20 اسفند 1394 10:40 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: اسطوره شناسی ، الأدب المقارن - ادبیات تطبیقی ، شعر معاصر عربی ،

بررسی تطبیقی بازآفرینی اسطوره پرومته در شعر معاصر عربی و فارسی (با تأکید بر شاعران برجسته)

برای دانلود مقاله کلیک کن

چکیده

حضور گسترده اسطوره و بازآفرینی آن در ادبیّات معاصر جهان، از جمله ادبیّات فارسی و عربی، سبب نوآوری و غنای ادبیّات گردیده است. اسطورة یونانی «پرومته» یکی از این اسطوره­هاست که شاعران ادب فارسی و عربی برای بیان مفاهیم سیاسی و اجتماعی، از آن به عنوان نماد سرکشی، اعتراض، مقاومت، رهایی و... بهره گرفته­اند. پژوهش حاضر بر آن است تا این گونه ادبی را که از قلمروهـای شاخص ادبیّـات تطبیقی بـه شمار می­ آید، در شعر برخی از شاعران برجسته ادب فارسی از جمله: «احمد شاملو»، «نادر نادرپور»، «سیاوش کسرایی» و برخی شاعران چیره‌دست ادب عربی از جمله «عبدالوهّاب بیاتی»، «بدر شاکر السّیّاب»، «ابو القاسم شابی» و... بررسی نماید. به طور کلّی، شاعران مذکور بنا بر انگیزه ­ها و اهداف سیاسی– اجتماعی خویش، اسطوره پرومته را در آثار خود به­کار برده‌اند و از این اسطوره برای بیان احساسات خود، بـرانگیختن ملّت، اعتراض نسبت به واقع ای نامطلوب و... سود جسته‌اند. تحلیل علل کاربرد این اسطوره در شعر معاصر فارسی و عربی و بررسی چگونگی بازآفرینی آن و نیز بیان وجوه اشتراک و افتراق این بازآفرینی، از محور­های بنیادین این جستار است.

 واژگان کلیدی: اسطوره؛ پرومته؛ ادبیّات تطبیقی؛ شعر معاصر عربی و فارسی

منابع استفاده شده در مقاله:

  قرآن کریم

1. اسماعیل پور، قاسم (1382)؛ تحوّل اسطوره های ایرانی، تهران: افکار.

2. اسماعیل، عز الدین (1981)؛الشّعر العربی المعاصر (قضایاه و ظواهره الفنیة و المعنویة)، الطّبعة الثّالثة، بیروت: دار العودة.

3. براهنی، رضا (1371)؛ طلا در مس، تهران: نویسنده.

4. البیاتی، عبدالوهاب (1985)؛ قصائد حُبّ علی بوابات العالم السّبع، الطّبعة الثّالثة، بیروت: دار الشروق.

5. پورنامداریان، تقی (1381)؛ سفر در مه: تأمّلی در شعر احمد شاملو، تهران: نگاه.

6. تهانوی، محمد علی فاروغی (1996)؛ کشّاف اصطلاحات الفنون، الطّبعة الأولی، مکتبة لبنان ناشرون.

7. جیدة، عبد الحمید (1980)؛ الإتّجاهات الجدیدة فی الشّعر العربی المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: موسسه نوفل.

8. الجیوسی، سلمی خضراء (2001)؛ الإتّجاهات والحرکات فی الشّعر العربی الحدیث، بغداد: دار الرسالة.

9. حمود، محمد (1996)؛ الحداثة فیالشّعر العربی المعاصر، الطّبعة الأولی، بیروت: الشرّکة العاملیة للکتاب.

10. خلیل، احمد (1986)؛ مضمون الأسطورة فی الفکر العربی، بیروت: دار الطلیعه.

11. داسل هینلز، جارو (1383)؛ شناخت اساطیر ایران، ترجمه و تألیف باجلان فرّخی، چاپ اوّل، تهران: قطره.

12. داوود، انس (1992)؛ الأسطورة فی الشّعر العربی الحدیث، الطّبعة الثّالثة، القاهرة: دار المعارف.

13. دهخدا، علی‌اکبر (1365)؛ لغت‌نامه، تهران: مؤسّسة لغت‌نامه.

14. رزوق، أسعد (1990)؛ الأسطورة فی الشّعر المعاصر، دار الحمراء للطباعة والنشر.

15. رشیدیان، بهزاد (1370)؛ بینش اساطیری در شعر معاصر فارسی، تهران: گستره.

16. روتون، ک.ک. (1378)؛ اسطوره، ترجمة ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: مرکز.

17. زاید، علی عشری (1997)؛استدعاء الشّخصیات التّراثیة فیالشّعر العربی المعاصر، مصر: ﺩﺍﺭ ﺍﻟﻔﻜﺭ ﺍﻟﻌﺭبی.

18. زکی، احمد کمال (1975)؛ الاساطیر– دراسة حضاریة مقارنة، القاهرة: دار العودة.

19. سرکاراتی، بهمن (1378)؛ سایه­های شکار شده، تهران: قطره.

20. الشابی، ابو القاسم (1997)؛ دیوان تعلیق یحیی شامی، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الفکر العربی.

21. شاکر السّیّاب، بدر (2000)؛ الدیوان، بیروت: دار العودة.

22. شاملو، احمد (1383)؛ مجموعه آثار، تهران: نگاه.

23. شکری، غالی (1366)؛ أدب المقاومة، ترجمه محمد حسین روحانی، تهران: نشر نو.

24. الشیخ، غرید (1999)؛ دیوان شابی، الطّبعة الأولی، بیروت: مؤسّسة الأعلمی للمطبوعات.

25. عباس، احسان (1384)؛ رویکرد های شعر معاصر عرب، ترجمة حبیب‌الله عباسی، تهران: سخن.

26. الفاخوری، حنا (1996)؛ تاریخ الأدب فی المغرب العربی، الطّبعة الأولی، بیروت: دار الجیل.

27. فروخ، عمر (1987)؛ الشابی شاعر الحب والحیاة، الطّبعة الثانیة، بیروت: دار العلم للملایین،.

28. کات، یان (1388)؛ تفسیری برتراژدی­های یونان باستان - تناول خدایان، ترجمة داوود دانشور و منصور ابراهیمی، چاپ چهارم، تهران: سمت.

29. کسرایی، سیاوش (1387)؛ مجموعه آثار، تهران: نگاه.

30. کامو، آلبر (1382)؛ انسان طاغی، ترجمة مهبد ایرانی ‌طلب، تهران: قطره.

31. گریمال، پیر (1378)؛ فرهنگ اساطیر ایران و روم، ترجمة دکتر احمد بهمنش، چاپ چهارم، امیر کبیر.

32. لنگرودی، شمس (1384)؛ تاریخ تحلیلی شعر نو، جلد دوّم، تهران: نشر مرکز.

33. محمدی، محمد حسین (1374)؛ فرهنگ تلمیحات شعر معاصر، تهران: میترا.

34. مسکوب، شاهرخ (1383)؛ پرومته در زنجیر، تهران: فوگون.

35. مهرداد، بهار (1381)؛ پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: نگاه.

36. -------- (1387)؛ پژوهشی در اساطیر ایران (پاره نخست و دوم)، تهران: آگاه.

37. نادرپور، نادر (1383)؛ مجموعه آثار، تهران: نگاه.

38. وحدت، فرزین (1382)؛ رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمة مهدی حقیقت‌خواه تهران: ققنوس.

39. ولک، رنه و استین، وارن (1373)؛ نظریه ادبیّات، ترجمة ضیاء موحّد و پرویز مهاجر، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی.

40. هینلز، جان (1379)؛ شناخت اساطیر ایران، ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضّلی، تهران: چشمه.

ب: مجلّه­ها

41. سلیمی، علی و پیمان صالحی (1390)؛ «بررسی تطبیقی اسطورة سندباد در شعر بدر شاکر السّیّاب و خلیل حاوی»، مجلّة ادبیّات و علوم انسانی سابق، شمارة 4، صص 77-94.

42. علوی، فریده و رضا علی­اکبرپور (1390)؛ «حضور اسطوره­های ادبی خارجی در شعر معاصر فارسی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان (پژوهش زبان­های خارجی)، شمارة 61، صص 41-61.

43. نجفی ایوکی، علی (1389)؛ «اسطوره­های برجسته در شعر عبدالوهّاب البیاتی»، مجلّة ادبیّات وعلوم انسانی سابق، شمارة 2، صص 1-26.

44. نیازی، شهریار و عبدالله حسینی (1386)؛ «أسطورة تموز عند رواد الشّعر الحدیث فی سوریة والعراق»، مجلّة الجمعیة العلمیه الایرانیة للّغة العربیة وآدابها، ش 7، صص 41-62.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: تطبیقی اسطوره ، اسطوره عربی فارسی ، اسطوره شعر معاصر ، شعر معاصر عربی فارسی اسطوره ، بازآفرینی اسطوره ، الأسطوره ، الأسطوره الأدب الفارسی العربی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 20 اسفند 1394 10:49 ق.ظ

نقد تطبیقی اسطوره سندباد در شعر خلیل حاوی و بدرشاکر السیاب

سه شنبه 18 اسفند 1394 04:43 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: خلیل حاوی ، بدر شاکر السیاب ، اسطوره شناسی ،


نقد تطبیقی اسطوره سندباد در شعر خلیل حاوی و بدرشاکر السیاب

علی نجفی ایوکی  1 ؛ الهام بوجاریان2

1استادیار دانشگاه کاشان

2کارشناس ارشد در رشتة زبان و ادبیات عربی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

سندباد یکی از شخصیت‌های مهم «هزار و یک شب» است که در شعر معاصر عربی، فراخور تجربه‌های متعدد آن شاعران، چهره‌های گوناگونی پیدا کرده است. از جمله شاعرانی که در شعر خود توجه ویژه‌ای به این شخصیت اسطوره ای نشان داده‌اند خلیل حاوی (1919 -1982م) شاعر معاصر لبنان، و بدرشاکرالسیاب (1926 – 1964م) شاعر معاصر عراقند؛ آنان سعی کرده­اند با بازآفرینی این شخصیت اسطوره ای به صورت نمادین و غیر مستقیم، به ابراز اندیشه‌های خود بپردازند. سندبادِ آنان، آرزوی انسان برای ماجراجویی و خروج از جریان موجودِ زندگی را به تصویر می‌کشد. نگارندگان در این مقاله برآنند تا ضمن بازگویی سفرهای سندباد، به بررسی، نقد و تحلیل تطبیقی آن اسطوره در سرودة «السندباد فی رحلته الثامنة» از خلیل حاوی و سرودة «رحل النهار» از بدرشاکرالسیاب بپردازند. آنچه در این مجال برایمان مهم می‌نماید بیان دلالت یا دلالت‌های این اسطوره، نحوة فراخوانی و بکارگیری آن، واکاوی ویژگی‌های زبانی، ادبی و هنری، و مهم‌تر از همه کارکرد این اسطوره در شعر دو شاعر یاد شده است. برداشت این است که دو شاعر به قصد جاودان ساختن دغدغه‌های شخصی و اجتماعی سیاسی، دست به «اسطوره زدایی» یا «ساختارشکنی اسطوره» زده و به نحوی به «اسطوره‌سازی» روی آورده اند. دیگر آنکه با کاربست شگرد «تکرار» بر آن بوده اند تا علاوه بر تقویت موسیقی زبان، در محور عمودی، بر معنی و مفهوم مورد نظرشان تاکید کنند.

کلیدواژگان: اسطوره؛ سندباد؛ شعر معاصر عربی؛ خلیل حاوی؛ بدر شاکرالسیاب.

نتیجه

از آنچه گفته شد می توان به این دریافت رسید که سندباد گرچه ریشه در سنت کهن دارد و در داستان‌های هزار و یک شب حضور داشته، امّا سر از قرن بیستم و شعر معاصر عربی در آورده و این امر نشان از آن دارد که سندباد شخصیتی است فعّال و پویا که قابلیت این را دارد تا از مرز زمان بگذرد و تجربه های مختلفی بر دوش بکشد. شاعران معاصر عربی و از جمله خلیل حاوی و بدرشاکرالسیاب با شناخت به این مسأله و تحت تأثیر «اشتراک عینی» الیوت و با بهره گیری از تکنیک «نقاب» شعر جدید خود را با آن چهرۀ کهن و اسطوره­ای پیوند زده و با دخل و تصرف در آن چهره و آشنایی‌زدایی نسبت به آن، تجربة معاصرشان را بر وی حمل کرده­اند. سندباد در بستر شعریِ ایندو شاعر، شخصیتی است نمادین که بر خلاف چهرۀ پیشین خود، دست به سفر هشتم می‌زند و با خطرپذیریِ نوینش، به دنبال دگردیسی‌های شخصی و جمعی است، و در دیگر سوی، تسلیم طوفانِ سهمگین مرگ می‌شود و در سفرش بازگشتی تجربه نمی‌کند.

باری، سندبادِ هزار و یک شب، این فرصت را به شاعران معاصر عربی داده تا آنان با ایجاد فضای مناسب و خلق صحنه‌های جدید، از خطابه‌گری و گزارشی بودنِ اثرشان دوری کنند و از این طریق پوشیده‌تر، کنایی‌تر و در نتیجه ادیبانه‌تر سخن گویند و از رهگذر وی هنرمندی خود را فرادید مخاطب قرار دهند. به هر روی، سندبادِ عراقی با دردی شخصی در غمنامه‌ای حضور می‌یابد که نگاهی تیره به پیرامون خود دارد و تن به شکست و ناامیدی داده و می‌کوشد مخاطب را در غمش شریک کند و او را بگریاند. سندبادِ لبنانی امّا نه ایستا، که پویا و حرکت رو به جلو دارد؛ وی با بردوش کشیدن هدف فردی و جمعی، می‌کوشد با لحنی حماسی، مخاطب را به پویش و رستاخیز وادارد و از این رهگذر، تعهدش را به تمدن و سرنوشت مردم کشورش برجسته سازد.

کتابنامه

اسماعیل، عزالدین، «الشعر العربی الـمعاصر»، بیروت، دارالعودة، الطبعة الخامسة، 1988.

اقلیدی، ابراهیم، «ترجمه و تحقیق هزار و یک شب (داستان های سفر دریایی)»، تهران، نشر مرکز، 1386.

بلّاطة، عیسی، «بدرالشاکرالسیاب حیاته و شعره»، بیروت، دارالنهار للنشر، الطبعة الثالثة، 1981.

بلحاج، کاملی، «أثر التراث الشعبی فی تشکیل القصیدة العربیة المعاصرة»، دمشق، اتحاد الکتاب العرب، الطبعة الأولی ، 2004.

جبر، جمیل، «خلیل حاوی»، بیروت، دارالمشرق، الطبعة الأولی، 1991.

حاوی، ایلیا، «خلیل حاوی فی سطور من سیرته و شعره»، بیروت، لبنان، دارالثقافة، 1984.

حاوی، خلیل، «الدیوان»، بیروت، دارالعودة، بلا تاریخ.

حلاوی، یوسف، «الأسطورة فی الشعر العربی المعاصر»، بیروت، دارالآداب، الطبعة الأولی، 1994.

داوود، أنس، «الأسطورة فی الشعر العربی الحدیث»، المنشأة الشعبیة للنشر و التوزیع و الإعلان، دون تاریخ.

زاید، علی عشری ، «استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر»، القاهرة، دارغریب، الطبعة الأولی، 2006.

ستاری، جلال،«پژوهشی در حکایت سندباد بحری»، تهران، نشر مرکز، 1382.

سقّال، دیزیرة، «بدرالشاکرالسیاب شاعر الحداثة و التغییر»، بیروت، دار الفکر العربی، دون تاریخ.

السیاب، بدرشاکر، «الدیوان»، بیروت، دار العودة، 1989.

سیف الدینی، علیرضا، «سندباد (قصه های هزار و یک شب)»، تهران، انتشارات تلاش، 1372.

شکری، غالی، «شعرنا الحدیث إلی أین»، بیروت، دار الآفاق الجدیدة، الطبعة الثانیة، 1978.

عوّاد، میخائیل، «ألف لیلة و لیلة»، بغداد، مرآة الحضارة و المجتمع فی العصر الإسلامی، 1962.

عوض، ریتا، «أعلام الشعرالعربی الحدیث خلیل حاوی»، بیروت، الموسسة العربیة للدراسات والنشر، الطبعة الأولی، 1983.

القلماوی، سهیر، «ألف لیلة و لیلة»، مصر، دارالمعارف، 1959.

کندی، مایک دیکسون، «دانشنامه اساطیر یونان و روم»، ترجمۀ رقیه بهزادی، انتشارات طهوری، چاپ اول، 1385.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الأسطوره الشعر العربی ، الأسطوره الشعر المعاصر ، اسطوره شعر عربی ، بدر شاکر السیاب ، خلیل حاوی ، اسطوره عربی ، الأساطیر العربیة ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 18 اسفند 1394 04:45 ب.ظ

بررسی تطبیقی اسطوره سندباد در شعر بدرشاکر السیاب و خلیل حاوی

سه شنبه 18 اسفند 1394 04:29 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: اسطوره شناسی ، بدر شاکر السیاب ، خلیل حاوی ،

بررسی تطبیقی اسطوره سندباد در شعر بدرشاکر السیاب و خلیل حاوی

 

سلیمی سلیمی; صالحی صالحی

برای دانلود فایل کلیک کنید

چکیده

بدر شاکر السیاب شاعر عراقی و خلیل حاوی شاعر لبنانی، هر دو نسبت به زندگی و وضعیت نابسامان جامعه خویش که در گرداب عقب ماندگی، جهل و استبداد غرق بوده، به شدت بدبین بوده اند. به کارگیری هنرمندانه میراث گذشته و اسطوره ها و از آن جمله، وصف افسانه سفرهای ماجراجویانه سندباد در شعر این دو، ابزاری مناسب برای بیان واقعیت‌های تلخ جامعه آن روز بوده است.

سیاب، هرچند در آغاز امیدوار بود و اسطوره را برای بیان مقاصد انقلابی خود به کار می‌برد، اما طولی نکشید که روحیه یأس بر او غالب شد. قصایدی که در آن نقاب سندباد را بر چهره زده، متعلق به این دوره است. سندباد در واقع، توصیف دردهای جسمی و روحی شاعر و پژواک صدای عراق معاصر است که تغییرات سیاسی و اجتماعی آن، با ناکامی روبرو شده است.

اما خلیل حاوی با استفاده از این اسطوره، از یک سوی مانند سیاب به بیان دردها و رنج های خود و ملت خویش می پردازد و از سوی دیگر، سندباد نزد او بعدی دیگر نیز می یابد و تبدیل به نماد تمدنی جدید می گردد. بنابراین، سندبادِ خلیل حاوی با انجام سفرهای مخاطره آمیز و موفقیت در آنها، به اهدافی دست می یابد که سندباد سیاب از عهده آنها برنیامده است. در یکی، رویارویی بین امید و نوامیدی آشکار است و در دیگری، یأسی مطلق بر همه جا سایه افکنده است.

کلیدواژه ها: سیاب، خلیل حاوی، سندباد، اسطوره.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: بدر شاکر السیاب ، خلیل الحاوی ، الأسطورة ، تطبیقی اسطوره ، اسطوره شعر عربی ، فراخوانی اسطوره ، خلیل حاوی السیاب ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 18 اسفند 1394 04:33 ب.ظ

التناص الأسطوری فی شعر أمل دنقل - بینامتنیت اسطوره ای در شعر أمل دنقل

دوشنبه 19 بهمن 1394 11:21 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: احمد حیدری ، بینامتنیت ( التناص ) ، اسطوره شناسی ،

التناص الأسطوری فی شعر أمل دنقل

المؤلفون

حسین میرزائی ؛ سیدابراهیم آرمن

برای دانلود فایل مقاله کلیک کن

الملخص

تعتبر قضیة التناص الأدبی قضیة حدیثة عرف قدیماً باسم التضمین، وظهر المفهوم الحدیث لهذه الظاهرة الأدبیة علی ید الباحثة جولیا کریستیفا التی طورت المفهوم عن مفهوم الحواریة أو الصوت المتعدد الذی اجترحه الناقد والمفکر الروسی میخائیل باختین.ثم اتسع مفهوم التناص وأصبح بمثابة ظاهرة نقدیة جدیدة وجدیرة بالدراسة والاهتمام، وشاعت فی الأدب الغربی ولاحقاً انتقل الاهتمام بتقنیة التناص إلی الأدب العربی مع جملة ما انتقل إلی الأدب العربی فی ظواهر أدبیة ونقدیة عربیة ضمن الاحتکاک الثقافی.

وإذا ما انتقلنا إلی جذور هذا المفهوم فی الأدب العربی نجد أنه مصطلح جدید لظاهرة أدبیة ونقدیة قدیمة. ومن جملة الأدباء الذین استفادوا کثیرا من هذه الظاهرة هو أمل دنقل الذی یشکل التناص فی شعره عنصراً أساسیاً ومؤثراً، إذ یوظف التناص الأسطوری ویبرز من خلال هذا التوظیف لتبین وقائع عصره.تحاول هذه المقالة أن تقوم بدراسة قضیة التناص والتناص الأسطوری وفاعلیته فی شعر الشاعر.

الكلمات الرئیسیة: التناص؛ النقد؛ الأسطورة؛ أمل نقل

منابع استفاده شده در مقاله:

ابن عبد ربه. 1990م. العقد الفرید. الجزءالثالث. بیروت: دار الکتب العربی.

ابن منظور، جمال الدین أبوالفضل. 1955م. لسان العرب. بیروت: دار صادر.

البحراوی، سید. 1998م. فی البحث عن لؤلؤة المستحیل. بیروت: دارالفکر الجدید.

خورشید، فاروق. 2002م. أدیب الأسطورة عند العرب. الکویت: لانا.

دنقل، أمل. 1995م. الأعمال الشعریة الکاملة. القاهرة: مکتبة مدبولی.

الدوسری، أحمد. 2004م. أمل دنقل شاعر علی خطوط النار. الدوحة: القسمة العربیة للدراسات والنشر.

الروینی, عبلة. لاتا. الجنوبی. القاهرة: مکتبة مدبولی.

الزبیدی، السید مرتضی. لاتا. تاج العروس. مرکز الکتل الثقافیة.

الزعبی، أحمد. 2000م. التناص نظریا وتطبیقیا. عمّان: مؤسسة عمّان للنشر.

طهماسبی، عدنان. 2005م. الأسطورة عند شعراء مصر المعاصرین. مجلة اللغة العربیة وآدابها. العدد الثانی. صیف وخریف.

عباس، إحسان. 1978م.اتجاهات الشعر العربی المعاصر. الکویت: المجلس الوطنی للثقافة والفنون والآداب.

عبدالمعطی، الشعراوی. 1983م. أساطیر إغریقیة (أساطیر البشر). الطبعة الثانیة. القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

عشری زائد، علی. 1978م. استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر. طرابلس: الشرکة العامة للنشر.

علوش، سعید. 1985م. معجم المصطلحات الأدبیة المعاصرة. بیروت: دارالکتاب اللبنانی.

قمیحة، جابر. 1987م. التراث الإنسانی فی شعر أمل دنقل. کلیة الألسن. جامعة عین الشمی القاهرة.

کریستیفا، جولیا. 1991م. علم النص. ت: فرید الزاهی. مراجعة عبد الجلیل ناظم. المغرب: دار بقال للنشر.

کندی، محمد علی. 2003م. الرمز والقناع فی الشعر العربی الحدیث. الطبعة الأولی. بیروت: دار الکتاب الجدید المتحد.

مجاهد، أحمد. 1997م. أشکال التناص الشعری. دراسة فی توظیف الشخصیات التراثیة. مصر: الهیئة المصریة للکتاب.

مجلی، نسیم. 1994م. أمیر شعراء الرفض، أمل دنقل. القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

مساوی، عبد السلام. 1994م. البنیات الدالة فی شعر أمل دنقل. اتحاد الکتاب العرب.

مفتاح، محمد. 1985م. تحلیل الخطاب الشعری (إستیراتیجیة التناص). بیروت: دار التنویر للطباعة.

ناهم، أحمد. 2007م. التناص فی شعر الرواد. القاهرة: دار الوفاق العربیة.

نجفی، علی. 1387ش. مجلة اللغة العربیة وآدابها. التناص فی شعر أمل دنقل.

هلال، محمد غنیمی. 1973م. النقد الأدبی الحدیث. بیروت: دارالثقافة.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: التناص الأسطوری ، التناص أمل دنقل ، الأسطورة الشعر ، الشعر المعاصر الأسطوره ، أمل دنقل ، النقد التناص ، بینامتنیت اسطوره ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 19 بهمن 1394 11:25 ب.ظ



تعداد کل صفحات : 4 1 2 3 4
پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic