احمد حیدری

خوانشهای متفاوت از افسانه سندباد در شعر معاصر عربی

چهارشنبه 26 اسفند 1394 06:50 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: خلیل حاوی ، شعر معاصر عربی ، صلاح عبدالصبور ، بدر شاکر السیاب ، عبدالوهاب البیاتی ، اسطوره شناسی ، نظریه خوانش ( نظریة التقلی ) ،

خوانشهای متفاوت از افسانه سندباد در شعر معاصر عربی

برای دانلود فایل مقاله کلیک کنید

چکیده

افسانه ها از منابع الهام بخش شاعران معاصر عرب به شمار می روند. و از جمله آنها، افسانه سندباد است که کاربرد آن در شعر معاصرعربی، بسامد بسیار بالایی یافته است. و به دلیل حالتهای روحی مختلف شعرا، نیز به علت موقعیتهای سیاسی و اجتماعی گوناگونی که شاعران در آن به سر برده اند، خوانشهای متفاوتی از این افسانه صورت گرفته است، به طوری که هر کدام از شعرا، نقابی متناسب با خود از آن ساخته اند. گاه سندباد درپی ناپیداها، و دستیابی به عدالت و حقیقت ناب است، و گاهی به دنبال کشف ابزارهایی، برای ساختن تمدنی جدید، و زمانی نیز، به خاطر اوضاع نامساعد سیاسی و اجتماعی، در رنج تبعید به سر می برد و در پی یافتن دارویی است که جسم علیل خود را بهبود بخشد. گاه مانند سندباد افسانه ای، با موفقیت از سفر باز می گردد، و زمانی نیز، شکست و نا امیدی، تنها دستاورد سفرهای پر ماجرای اوست. دراین مقاله، خوانشهای متفاوت چهار شاعر معاصر عربی: بیاتی، سیاب، حاوی و عبد الصبور، از این افسانه واکاوی شده است.

کلیدواژگان: افسانه سندباد؛ شعرمعاصر عربی؛ بیاتی؛ سیاب؛ حاوی؛ عبد الصبور




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: أسطورة سندباد ، بدر شاکر السیاب ، صلاح عبدالصبور ، عبدالوهاب البیاتی ، خلیل حاوی ، خوانش ادبی شعر ، نظریة التلقی ،
آخرین ویرایش: چهارشنبه 26 اسفند 1394 06:55 ب.ظ

بررسی شخصیت مسیح (ع) در شعر خلیل حاوی

پنجشنبه 20 اسفند 1394 05:25 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: خلیل حاوی ، شعر معاصر عربی ، اسطوره شناسی ،

بررسی شخصیت مسیح (ع) در شعر خلیل حاوی

نویسندگان

هادی رضوان  1 ؛ نسرین مولودی2

برای دانلود فایل مقاله کلیک کن

چکیده

به کار گیری اسطوره در شعر شاعران عرب سابقة طولانی دارد، اما شاعران معاصر با اثر پذیری از ادبیات غرب، اسطوره‌ها را به شیوه‌ای متفاوت و در قالب‌هایی نو به کار گرفتند و از آن در تعبیر از مقاصد و اغراض گوناگون بهره بردند.

عیسی مسیح (ع)، در شعر معاصر عرب کارکردی نمادین دارد. این شخصیت در شعر خلیل حاوی، با اسطوره در می‌آمیزد و چهره‌ای اسطوره­ای می‌یابد.

حاوی در پی شرایط نابهنجارِ سرزمین عرب، در آرزوی رستاخیز به سر می‌برد. رستاخیزی عظیم که حیات بهتری را برای ملّت عرب به ارمغان آورد. او با زنده کردن فرهنگ ایثار و از خود گذشتگی، راه رسیدن به این تحول و دگرگونی را در نزد همگان، روشن‌تر جلوه داده است. مسیح (ع) در شعر او، جلوه‌گاهی از جانبازی و فداکاریِ باشکوهی است که حیات مجدد را به مردم محروم و ستمدیده هدیه می‌دهد. مسیح (ع) در نزد این شاعر، در کنار تموز، اسطورة رستاخیز، قرار می‌گیرد و با آن در می‌آمیزد. با معانیِ والایش یکی می‌شود و وجودی یگانه می‌یابد؛ آنچنان که گویی مسیح (ع)، خودِ  تموز است که در قالبی متفاوت ظاهر شده است.

کلیدواژگان: خلیل حاوی، شعر معاصر عرب، مسیح(ع)؛ تموز، اسطوره، رستاخیز.

اسطورة تموز

تموز در بین النهرین و نزد بابلی‌ها به این نام خوانده می‌شود و کنعانی‌ها و فینیقی‌ها آن را أدونیس می‌نامیدند. (هندریکس، 1999: 158).تموز یا آدونیس بر طبق یکی از معتبرترین روایت‌ها، از افسانه‌های سوری به حساب آمده است (گریمال، 1367: 23). طبق این روایت، ثیاس(تئیاس) پادشاه آشور، دختری داشت به نام سمیرنا یا میرا. بر اثر خشم خدایان، میل نیرومند همبستر شدن با پدر، دختر را فریفت. وی برای خاموش ساختن آتش شهوت حرامش، در تیرگی شب، زمان مستی پدر پیرش را غنیمت شمرد و هنگامی که پدر از مستی بیدار شد و راز بر ملا گشت، بر افروخته قصد کشتن دختر را کرد. میرا گریخت و به خدایان پناه برد (یونس، 1983: 26) و خدایان وی را به صورت درخت « مر» در آوردند. ده ماه بعد، شکافی در پوست درخت پدید آمد و پسری که آدونیس نام گرفت از آن خارج شد (گریمال، 1367: 23).

الهه تموز(ادونیس) نیروی خلّاقی است که به هنگام سبز شدن گیاهان در بهار و  زمان تولید مثل حیوانات، به پدیده‌های طبیعت جان می‌بخشد و الهه انانا(عشتار) تجسمی از حاصلخیزی و باروری در مظاهر مختلف طبیعت است (علی، 1973: 129). از مجموع آیین‌ها و اسطوره های پراکنده، چنین بر می‌آید که تموز هر سال می‌مرد و از زمین پر سرور به جهان تیره و تار زیر زمین فرو می‌شد و هر سال معشوق خدا گونه‌اش در جستجوی او به «سرزمینی که از آن بازگشتی نیست، به جهان تاریکی که همه جایش را غبار پوشانده است» سفر می‌کرد. در غیبت او، شور و شوق، دیگر در کار نبود و مردمان و حیوانات، تولید مثل را فراموش می‌کردند و همه حیات در خطر نابودی بود. پیکی از سوی « ئه آ» خدای بزرگ، عازم رهانیدن الهه‌ای می‌شد که همه چیز این چنین به او وابسته بود. ملکة سنگ دلِ جهان زیرین، « اَلاّتو» یا «اِرِش کیگال»، به کراهت اجازه می‌داد که به «ایشتر» آب حیات بپاشند تا احتمالاً به همراهی معشوقش تموز، باز گردد، که هر دو با هم می‌بایست به جهان زبرین فراز آیند و با بازگشتشان همة طبیعت از نو زنده شود (فریزر، 1382: 359). در واقع، اسطوره تموز، وجهی از حیات کیهان را بر آدمی مکشوف می‌سازد که از محدودة حیات نباتی، بسی گسترده تر است، یعنی از سویی وحدت بنیانی زندگی ـ مرگ، و از سوی دیگر، امیدی را که انسان به حق، از این وحدت اساسی، در باب زندگانیش پس از مرگ می‌تواند داشت، بر ملا می‌کند. (الیاده، 1385: 401).

نتیجه گیری

الف- مسیح در شعر خلیل حاوی، اسطوره است. اسطوره‌ای جان بخش که همه چیز را از نو آغاز می‌کند و جهانی بر پایة نیکویی و انسان دوستی بنا می‌سازد. حاوی به مسیح همانند نمادی نیرومند که قدرت بازتاب احساسات واقعیش و نشان دادن اوج آرزویش را دارد، نگاه می‌کند. نمادی با شکوه که تجلی گاهِ دورنمای آزادی، برابری و عدالت است.

ب- مسیح در نظر خلیل حاوی، سمبل قهرمانی است که رستاخیز را با خود به همراه می‌آورد. او می‌خواهد ایمان و ارادة به خواب رفتة مردم را در راه هدفی روشن، محکم و راسخ گرداند. بنابراین با خلاقیّت خود، مسیح را به عنوان نیرومندترین نماد و گاه در کنارش تموز، خداوند خیزش را به کار می‌گیرد و شخصیت‌های دلخواهش را در قالب این نمادهای اساطیری می‌گنجاند و رموز پنهانشان را به تصویر می‌کشد.

ج- او با زبان و ساختار شعری خود، سعی بر ترسیم شخصیتی اسطوره ای دارد که از چهره دینی و واقعیِ مسیح، چندان فاصله ای ندارد. اما پوشش اسطوره و نماد، این شخصیت را در لایه ای از رموز و اعمال خارق‌العاده پنهان کرده و آن ‌را به آمال و آرزوهایی دور و دراز پیوند زده و به سوی رؤیای جاودانگی و خلود کشانده است.

منابع استفاده شده در مقاله

قرآن کریم

الآلوسی، شهاب‌الدین محمود، روح الـمعانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الرابعة،1985م.

الیاده، میرچا، اسطوره رویا راز، ترجمة رویا منجم، تهران: نشر علم، چاپ سوم،1382ش.

ـــــــــــ ، چشم انداز‌های اسطوره، ترجمة جلال ستاری، تهران: نشر توس، چاپ اول، 1362ش.

ـــــــــــ ، رساله در تاریخ ادیان، ترجمة جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش، چاپ سوم، 1385ش.

ـــــــــــ ، مقدمه بر فلسفه‌ای از تاریخ(اسطوره بازگشت جاودانه)، ترجمة بهمن سرکاراتی، تبریز: انتشارات نیا،چاپ اول،1365ش.

بولتمان، رودلف، مسیح و اساطیر، ترجمة مسعود علیا، تهران: نشر مرکز، چاپ دوم، 1385ش.

بهشتی، احمد، عیسی پیام آور اسلام، تهران: انتشارات اطلاعات، 1373ش.

جَبر، جمیل، شعراء لبنان- خلیل حاوی، بیروت: دار المشرق، 1991م.

جحا، میشال خلیل، الشعر العربیالحدیث مِن أحمد شوقیإلی محمود درویش، بیروت، دار العودة، الطبعة الأولی، 1999م.

الـجیوسی، سلمی الخضراء، الإتجاهات و الحرکات فیالشعر العربی الحدیث، ترجمة الدکتور عبد‌الواحد لؤلؤه، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، الطبعة الأولی، 2001م.

الـحاوی، ایلیا، مع خلیل حاویفیمسیرة حیاته و شعره، بیروت: دار الثقافة، بی تا

 حاوی، خلیل، الأعمال الشعریة الکاملة، بیروت: دار العودة، 1993م.

حلاوی، یوسف، الأسطورة فی الشعر العربی المعاصر، دار الآداب، الطبعة الاولی، 1994م.

الخطیب، عبدالکریم، المسیح فیالقرآن و التورات و الإنجیل، بیروت: دار المعرفة، الطبعة الثانیة، 1976م.

رجایی، نجمه، اسطوره­های رهایی- تحلیل روانشناسانه اسطوره در شعر عربی معاصر، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول، 1381 ش.

رزوق، أسعد، الأسطورةفی الشعر المعاصر...الشعراء التموزیون، بیروت: مجلة آفاق،1959م.

زاید، علی عشری، استدعاء الشخصیات التراثیةفی الشعر العربی المعاصر، القاهرة: دار الفکر العربی، 1997م.

الزمـخشری، محمود بن عمر، تفسیر الکشاف، تهران: نشر أدب الحوزه، بی تا

ساعی، أحمد بسام، حرکة الشعر العربی الحدیث مِن خلال أعلامه فیسوریة، دمشق: دار الفکر، الطبعة الأولی، 2006م.

شفیعی کدکنی، محمد رضا، شعر معاصر عرب، تهران: انتشارات سخن، 1380ش.

الصاوی، احمد، حاشیةالصاوی علی الجلالین، بیروت: الـمکتبة العصریة، 1423ق.

الضاوی، أحمد عرفات، کارکرد سنت در شعر معاصر عرب، ترجمه د. سید حسین سیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1384 ش.

الظاهر، عدنان، مسیح السیاب و مسیح خلیل حاوی، مرکز الرافدین للدراسات و البحوث الاستراتیجیة، 2012م.

 علی، عبد الرضا، الأسطورةفی شعر السیّاب، بیروت: دار الرائد العربی، الطبعة الثانیة، 1984م.

علی، فاضل عبد الواحد، عشتار و مأساة تموز، بغداد: دار الـحریة، 1973م.

عوض، ریتا، أسطورة الموت و الانبعاث، رسالة مقدمة إلی دائرة اللغة العربیة و لغات الشرق الأدنی، بیروت: الـجامعة الأمریکیة،1974م.

ـــــــــــــ ، خلیل حاوی: فلسفة الشعر و الـحضارة، بیروت: دار النهار، الطبعة الأولی، 2002م.

فریزر، جیمز جورج، شاخه زرّین، ترجمة کاظم فیروزمند، تهران: انتشارات آگاه، 1382ش.

کتاب مقدس(عهد عتیق و عهد جدید)، ترجمة فاضل خان همدانی، ویلیام کلن و هنری مرتن، تهران: اساطیر،1380ش.

گریمال، پیر، فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمة دکتر أحمد بهمنش، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر، 1367ش.

 موریه، س. ، الشعر العربی الحدیث تطور أشکاله و موضوعاته بتأثیر الأدب العربی، ترجمه د. شفیع السید و د. سعد المصلوح، دار غریب، 2003م.

هندریکس، ماکس، معجم أساطیر، دمشق: دار علاء الدین، 1999م.

یونس، د. عبد الحمید، معجم الفولکلور، مکتبة لبنان، الطبعة الأولی، 1983م.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: خلیل حاوی ، شعر معاصر عرب ، تموز شعر عربی ، شاعران تموز ، اسطوره شاعر عرب ، خلیل حاوی التراث ، شخصیت مسیح شعر عربی ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 20 اسفند 1394 05:30 ب.ظ

نقد تطبیقی اسطوره سندباد در شعر خلیل حاوی و بدرشاکر السیاب

سه شنبه 18 اسفند 1394 04:43 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: خلیل حاوی ، بدر شاکر السیاب ، اسطوره شناسی ،


نقد تطبیقی اسطوره سندباد در شعر خلیل حاوی و بدرشاکر السیاب

علی نجفی ایوکی  1 ؛ الهام بوجاریان2

1استادیار دانشگاه کاشان

2کارشناس ارشد در رشتة زبان و ادبیات عربی

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

سندباد یکی از شخصیت‌های مهم «هزار و یک شب» است که در شعر معاصر عربی، فراخور تجربه‌های متعدد آن شاعران، چهره‌های گوناگونی پیدا کرده است. از جمله شاعرانی که در شعر خود توجه ویژه‌ای به این شخصیت اسطوره ای نشان داده‌اند خلیل حاوی (1919 -1982م) شاعر معاصر لبنان، و بدرشاکرالسیاب (1926 – 1964م) شاعر معاصر عراقند؛ آنان سعی کرده­اند با بازآفرینی این شخصیت اسطوره ای به صورت نمادین و غیر مستقیم، به ابراز اندیشه‌های خود بپردازند. سندبادِ آنان، آرزوی انسان برای ماجراجویی و خروج از جریان موجودِ زندگی را به تصویر می‌کشد. نگارندگان در این مقاله برآنند تا ضمن بازگویی سفرهای سندباد، به بررسی، نقد و تحلیل تطبیقی آن اسطوره در سرودة «السندباد فی رحلته الثامنة» از خلیل حاوی و سرودة «رحل النهار» از بدرشاکرالسیاب بپردازند. آنچه در این مجال برایمان مهم می‌نماید بیان دلالت یا دلالت‌های این اسطوره، نحوة فراخوانی و بکارگیری آن، واکاوی ویژگی‌های زبانی، ادبی و هنری، و مهم‌تر از همه کارکرد این اسطوره در شعر دو شاعر یاد شده است. برداشت این است که دو شاعر به قصد جاودان ساختن دغدغه‌های شخصی و اجتماعی سیاسی، دست به «اسطوره زدایی» یا «ساختارشکنی اسطوره» زده و به نحوی به «اسطوره‌سازی» روی آورده اند. دیگر آنکه با کاربست شگرد «تکرار» بر آن بوده اند تا علاوه بر تقویت موسیقی زبان، در محور عمودی، بر معنی و مفهوم مورد نظرشان تاکید کنند.

کلیدواژگان: اسطوره؛ سندباد؛ شعر معاصر عربی؛ خلیل حاوی؛ بدر شاکرالسیاب.

نتیجه

از آنچه گفته شد می توان به این دریافت رسید که سندباد گرچه ریشه در سنت کهن دارد و در داستان‌های هزار و یک شب حضور داشته، امّا سر از قرن بیستم و شعر معاصر عربی در آورده و این امر نشان از آن دارد که سندباد شخصیتی است فعّال و پویا که قابلیت این را دارد تا از مرز زمان بگذرد و تجربه های مختلفی بر دوش بکشد. شاعران معاصر عربی و از جمله خلیل حاوی و بدرشاکرالسیاب با شناخت به این مسأله و تحت تأثیر «اشتراک عینی» الیوت و با بهره گیری از تکنیک «نقاب» شعر جدید خود را با آن چهرۀ کهن و اسطوره­ای پیوند زده و با دخل و تصرف در آن چهره و آشنایی‌زدایی نسبت به آن، تجربة معاصرشان را بر وی حمل کرده­اند. سندباد در بستر شعریِ ایندو شاعر، شخصیتی است نمادین که بر خلاف چهرۀ پیشین خود، دست به سفر هشتم می‌زند و با خطرپذیریِ نوینش، به دنبال دگردیسی‌های شخصی و جمعی است، و در دیگر سوی، تسلیم طوفانِ سهمگین مرگ می‌شود و در سفرش بازگشتی تجربه نمی‌کند.

باری، سندبادِ هزار و یک شب، این فرصت را به شاعران معاصر عربی داده تا آنان با ایجاد فضای مناسب و خلق صحنه‌های جدید، از خطابه‌گری و گزارشی بودنِ اثرشان دوری کنند و از این طریق پوشیده‌تر، کنایی‌تر و در نتیجه ادیبانه‌تر سخن گویند و از رهگذر وی هنرمندی خود را فرادید مخاطب قرار دهند. به هر روی، سندبادِ عراقی با دردی شخصی در غمنامه‌ای حضور می‌یابد که نگاهی تیره به پیرامون خود دارد و تن به شکست و ناامیدی داده و می‌کوشد مخاطب را در غمش شریک کند و او را بگریاند. سندبادِ لبنانی امّا نه ایستا، که پویا و حرکت رو به جلو دارد؛ وی با بردوش کشیدن هدف فردی و جمعی، می‌کوشد با لحنی حماسی، مخاطب را به پویش و رستاخیز وادارد و از این رهگذر، تعهدش را به تمدن و سرنوشت مردم کشورش برجسته سازد.

کتابنامه

اسماعیل، عزالدین، «الشعر العربی الـمعاصر»، بیروت، دارالعودة، الطبعة الخامسة، 1988.

اقلیدی، ابراهیم، «ترجمه و تحقیق هزار و یک شب (داستان های سفر دریایی)»، تهران، نشر مرکز، 1386.

بلّاطة، عیسی، «بدرالشاکرالسیاب حیاته و شعره»، بیروت، دارالنهار للنشر، الطبعة الثالثة، 1981.

بلحاج، کاملی، «أثر التراث الشعبی فی تشکیل القصیدة العربیة المعاصرة»، دمشق، اتحاد الکتاب العرب، الطبعة الأولی ، 2004.

جبر، جمیل، «خلیل حاوی»، بیروت، دارالمشرق، الطبعة الأولی، 1991.

حاوی، ایلیا، «خلیل حاوی فی سطور من سیرته و شعره»، بیروت، لبنان، دارالثقافة، 1984.

حاوی، خلیل، «الدیوان»، بیروت، دارالعودة، بلا تاریخ.

حلاوی، یوسف، «الأسطورة فی الشعر العربی المعاصر»، بیروت، دارالآداب، الطبعة الأولی، 1994.

داوود، أنس، «الأسطورة فی الشعر العربی الحدیث»، المنشأة الشعبیة للنشر و التوزیع و الإعلان، دون تاریخ.

زاید، علی عشری ، «استدعاء الشخصیات التراثیة فی الشعر العربی المعاصر»، القاهرة، دارغریب، الطبعة الأولی، 2006.

ستاری، جلال،«پژوهشی در حکایت سندباد بحری»، تهران، نشر مرکز، 1382.

سقّال، دیزیرة، «بدرالشاکرالسیاب شاعر الحداثة و التغییر»، بیروت، دار الفکر العربی، دون تاریخ.

السیاب، بدرشاکر، «الدیوان»، بیروت، دار العودة، 1989.

سیف الدینی، علیرضا، «سندباد (قصه های هزار و یک شب)»، تهران، انتشارات تلاش، 1372.

شکری، غالی، «شعرنا الحدیث إلی أین»، بیروت، دار الآفاق الجدیدة، الطبعة الثانیة، 1978.

عوّاد، میخائیل، «ألف لیلة و لیلة»، بغداد، مرآة الحضارة و المجتمع فی العصر الإسلامی، 1962.

عوض، ریتا، «أعلام الشعرالعربی الحدیث خلیل حاوی»، بیروت، الموسسة العربیة للدراسات والنشر، الطبعة الأولی، 1983.

القلماوی، سهیر، «ألف لیلة و لیلة»، مصر، دارالمعارف، 1959.

کندی، مایک دیکسون، «دانشنامه اساطیر یونان و روم»، ترجمۀ رقیه بهزادی، انتشارات طهوری، چاپ اول، 1385.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الأسطوره الشعر العربی ، الأسطوره الشعر المعاصر ، اسطوره شعر عربی ، بدر شاکر السیاب ، خلیل حاوی ، اسطوره عربی ، الأساطیر العربیة ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 18 اسفند 1394 04:45 ب.ظ

بررسی تطبیقی اسطوره سندباد در شعر بدرشاکر السیاب و خلیل حاوی

سه شنبه 18 اسفند 1394 04:29 ب.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: اسطوره شناسی ، بدر شاکر السیاب ، خلیل حاوی ،

بررسی تطبیقی اسطوره سندباد در شعر بدرشاکر السیاب و خلیل حاوی

 

سلیمی سلیمی; صالحی صالحی

برای دانلود فایل کلیک کنید

چکیده

بدر شاکر السیاب شاعر عراقی و خلیل حاوی شاعر لبنانی، هر دو نسبت به زندگی و وضعیت نابسامان جامعه خویش که در گرداب عقب ماندگی، جهل و استبداد غرق بوده، به شدت بدبین بوده اند. به کارگیری هنرمندانه میراث گذشته و اسطوره ها و از آن جمله، وصف افسانه سفرهای ماجراجویانه سندباد در شعر این دو، ابزاری مناسب برای بیان واقعیت‌های تلخ جامعه آن روز بوده است.

سیاب، هرچند در آغاز امیدوار بود و اسطوره را برای بیان مقاصد انقلابی خود به کار می‌برد، اما طولی نکشید که روحیه یأس بر او غالب شد. قصایدی که در آن نقاب سندباد را بر چهره زده، متعلق به این دوره است. سندباد در واقع، توصیف دردهای جسمی و روحی شاعر و پژواک صدای عراق معاصر است که تغییرات سیاسی و اجتماعی آن، با ناکامی روبرو شده است.

اما خلیل حاوی با استفاده از این اسطوره، از یک سوی مانند سیاب به بیان دردها و رنج های خود و ملت خویش می پردازد و از سوی دیگر، سندباد نزد او بعدی دیگر نیز می یابد و تبدیل به نماد تمدنی جدید می گردد. بنابراین، سندبادِ خلیل حاوی با انجام سفرهای مخاطره آمیز و موفقیت در آنها، به اهدافی دست می یابد که سندباد سیاب از عهده آنها برنیامده است. در یکی، رویارویی بین امید و نوامیدی آشکار است و در دیگری، یأسی مطلق بر همه جا سایه افکنده است.

کلیدواژه ها: سیاب، خلیل حاوی، سندباد، اسطوره.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: بدر شاکر السیاب ، خلیل الحاوی ، الأسطورة ، تطبیقی اسطوره ، اسطوره شعر عربی ، فراخوانی اسطوره ، خلیل حاوی السیاب ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 18 اسفند 1394 04:33 ب.ظ

الصور الإشاریة (التناصیة) للموت عند خلیل حاوی

دوشنبه 17 اسفند 1394 12:39 ق.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: بینامتنیت ( التناص ) ، خلیل حاوی ،

الصور الإشاریة (التناصیة) للموت عند خلیل حاوی

علی بشیری  1 ؛ عیسی متقی زاده2 ؛ کبری روشنفکر3 ؛ ابوالحسن امین مقدسی4

برای دانلود مقاله کلیک کنید

الملخص

إنّ الصور الإشاریة هی الصور التی استقاها الشاعر من مصادر نصیة أخری واستخدم تجاربه الأدبیة لإیصال المعنی المراد. ویتمثل هذا المفهوم فی الأنظمة المفاهیمیة للمقاربات النقدیة المعاصرة ضمن عناوین مثل التناص، واستدعاء الشخصیات، وتوظیف التراث، والقناع و یشملها جمیعاً.

 تحاول هذه الدراسة - قدر المستطاع - ضمن المنهج الوصفی- التحلیلی تبیین ما استقاه الشاعر اللبنانی المعاصر خلیل حاوی من المصادر التراثیة العربیة والعالمیة لخلق صوره الإشاریة لتصویر ظاهرة الموت وما یدور حولها من مفاهیم وقضایا. سیری القارئ فی نهایة المطاف أن هذا الشاعر الفذ یتمتع بقدر کبیر من المعلومات والثقافة الأدبیة إذ یدخل فی دائرة معارفه الکثیر من النصوص والمعارف الأدبیة تراثاً عربیاً کان (مثل المتنبی، و المعری، و جبران خلیل جبران )  أو عالمیاً (مثل إلیوت، ولورکا) أو النصوص الدینیة (مثل الإنجیل والقرآن الکریم )، وکیف یحور ویدمج هذه النصوص فی ثنایا شعره.

الكلمات الرئیسیة: الصور الإشاریة؛ التناص؛ الشعر اللبنانی الحدیث؛ خلیل حاوی؛ الموت

منابع استفاده شده در مقاله:

[1]  القرآن الکریم

[2]  إنجیل یوحنا

[3]  إلیوت، تی.س. (1986): مختارات شعریة، دراسة وترجمة یوسف سامی الیوسف، ط1،عمان، الأردن .

[4]  الأنصاری، محمد جابر (1999): انتحار المثقفین العرب، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، ط2، بیروت .

[5]  باروت، محمد جمال وآخرون (1996): دراسات نقدیة فی أعمال السیاب، حاوی، دنقل، جبرا، تحریر وتقدیم: فخری صالح، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، ط1، بیروت .

[6]  برادبری، مالکوم (1386): جهان مدرن وده نویسنده بزرگ (العالم الحدیث وعشرة کتاب کبار)، ترجمه فرزانه قوجلو، چشمه، تهران،ط3.

[7]  بلعابد، عبدالحق (2008): جیرار جینیت، من النص إلی المناص، تقدیم سعید یقطین، الدار العربیة للعلوم ناشرون، ط1، بیروت .

[8]  جبران، جبران خلیل (2001): الأعمال الکاملة، المؤلفات العربیة، دارمیوزیک، لبنان.

[9]  جینیت، جیرار (لا تا): مدخل لجامع النص، ترجمة عبدالرحمن أیوب، دارالشؤون الثقافیة العامة، بغداد.

[10]    چندلر، دانیل (1387): مبانی نشانه‌شناسی (أسس السیمیائیة)، ترجمه مهدی پارسا، سوره مهر، تهران، ط2.

[11]    حاجی محمدی، بهروز(1388): تی.اس. الیوت: نقد ساختاری منظومه‌ها (النقد البنیوی للشعر)، ققنوس، تهران، ط1.

[12]    الحاوی، إیلیا (1987): مع خلیل حاوی فی مسیرة حیاته وشعره، دار الثقافة، بیروت، ط1.

[13]    ______ (1984): خلیل حاوی فی مختارات مِن شعره ونثره، دار الثقافة، بیروت- لبنان، ط 1.

[14]    حاوی، خلیل (1993): الدیوان، تقدیم ریتا عوض، دارالعودة، بیروت .

[15]    حبیب، بطرس(1995): جدلیة الحب والموت فی مؤلفات جبران خلیل جبران العربیة، شرکة المطبوعات للتوزیع والنشر، بیروت، ط1.

[16]    ریتشاردز، آی. إی (1990): مبادئ النقد الأدبی، ترجمة وتقدیم مصطفی بدوی، المؤسسة المصریة العامة للتألیف والترجمة والنشر.

[17]    سرلو، خوان ادوارد (1389): فرهنگ نمادها(معجم الرموز)، ترجمه‌ی مهرانگیز اوحدی، دستان، تهران ،ط1، طهران.

[18]    سلیمان، خالد: خلیل حاوی، دراسة فی معجمه الشعری، فصول، العددان1و2، ج 8، القاهرة، الهیئة المصریة العامة للکتاب، ص47-69، مایو1989. 

[19]    سلیمان، خالد (1996): خلیل حاوی بین الإبداع والإتباع، ضمن کتاب دراسات نقدیة فی أعمال السیاب، حاوی، دنقل، جبرا، حررها وقدم لها فخری صالح، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، بیروت، ط1.               

[20]    شوالیه، ژان ودیگران (1387): فرهنگ نمادها( معجم الرموز)، ج4، ترجمه‌ی سودابه فضایلی، جیحون، تهران، ط1.

[21]    الشیخ، خلیل (1997): الانتحار فی الأدب العربی، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، بیروت، ط1 .

[22]    طعمة حلبی، أحمد (2007): التناص بین النظریة والتطبیق، شعر البیاتی نموذجاً، وزارة الثقافة، دمشق.

[23]    العانی، شجاع مسلم (1999): قراءات فی الأدب والنقد، اتحاد الکتاب العرب، دمشق.

[24]    عشری زاید، علی (2006): استدعاء الشخصیات التراثیة، دارغریب للطباعة والنشر والتوزیع، القاهرة .

[25]    العظمة، نذیر(1982): خلیل حاوی، الموت وتوازن الرؤیا، المعرفة، العدد 250، السنة الحادیة والعشرون، کانون الأول.

[26]    عوض، ریتا (1987): أسطورة الموت والانبعاث فی الشعر العربی الحدیث، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، ط1، بیروت.

[27]    غنیمی هلال، محمد (1997): النقد الأدبی الحدیث، نهضة مصر، القاهرة.

[28]    فاضل، جهاد (1984): قضایا الشعر الحدیث، دارالشروق، بیروت

[29]    فریزر، جیمس(1982): أدونیس أوتموز، دراسة فی الأساطیر والأدیان الشرقیة القدیمة، ترجمة: جبرا إبراهیم جبرا، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، ط3، بیروت .

[30]    فضل، صلاح(1999): شفرات النص، دراسة سیمیولوجیة فی شعریة القص والقصید، دار الآداب، ط1، بیروت.

[31]    قدامة بن جعفر، أبوالفرج (لا تا): نقد الشعر، تحقیق وتعلیق محمد عبدالمنعم خفاجی، دارالکتب العلمیة، بیروت.

[32]    کریستیفا، جولیا (1997): علم النص، تر: فرید الزاهی، دار توبقال للنشر، ط2، المغرب.

[33]    لورکا(1992): الدیوان الکامل، ترجمة: خلیفة محمد التلیسی، الدار العربیة للکتاب، لیبیا.

[34]    المتنبی (2005): الدیوان، شرح عبدالرحمن البرقوقی، دار الکتاب العربی، بیروت.

[35]    مجاهد، أحمد (2006): أشکال التناص الشعری، دراسة فی توظیف الشخصیات التراثیة، الهیئة المصریة العامة للکتاب، القاهرة.

[36]    المساوی، عبدالسلام (2009): جمالیات الموت فی شعر محمود درویش، دارالساقی، ط1، بیروت.

[37]    المعری، أبوالعلاء (1957): سقط الزند، دار بیروت، بیروت.

[38]    الیافی، نعیم (2008): تطور الصورة الفنیة فی الشعر العربی الحدیث، صفحات للدراسات والنشر، ط1، دمشق




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الصور الإشاریة ، خلیل حاوی ، الشعر اللبنانی الحدیث ، التناص ، بینامتنیت شعر معاصر ، شعر مقاومت لبنان ، شعر خلیل حاوی ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 17 اسفند 1394 12:43 ق.ظ

نشانه‌هایی از ویرانشهر در شعر «خلیل حاوی»

یکشنبه 16 اسفند 1394 11:15 ق.ظ

نویسنده : احمد حیدری
ارسال شده در: شعر معاصر عربی ، خلیل حاوی ،

نشانه‌هایی از ویرانشهر در شعر «خلیل حاوی»

موضوع پژوهش‌ها  پژوهش‌ در شعر و شاعران ، پژوهش‌ها  نقد و نظریه ادبی

احمدرضا حیدریان شهری, کلثوم صدیقی

برای دانلود فایل کلیک کنید

خلاصه

ویرانشهر یا خراب آباد، انگاره پیدایش سرزمین ناخوشایندی است که ساکنان آن درپی دستیابی به گونه‌ای متفاوت از آرمانشهر هستند و خاستگاه آن، شکست اندیشه‌ورزان و بنیانگذاران اندیشه آرمانشهر در وجود بخشیدن خارجی به این مکان خیالی بود که اسباب پیدایش یک محور اندیشگانی متضاد را فراهم ساخت. نظر به اندک بودن جستارهای انجام شده درباره سروده‌های خلیل حاوی و بویژه غریب ماندن این سراینده فیلسوف در جایگاه یکی از برجسته‌ترین طرّاحان انگاره ویرانشهر در ادبیّات معاصر عربی، این جستار- با بررسی متنِ سروده‌های حاوی از زاویه ادبیّات ویرانشهری و با واکاوی اندیشه‌های شاعر در ارتباط با دوران معاصر- درپی پاسخگویی به دو پرسش بنیادین ذیل است: 1. سازه‌های اصلی شکل‌دهنده اندیشه و فضای ویرانشهر در ذهن و کلام شاعر کدامند؟ 2. تصاویر نهایی حاوی از فضای ویرانشهر در دنیای معاصر، تبیین‌کننده چه نوع رویکردی از سوی اوست؟ هدف اصلی این جستار، بررسی مفهوم دیس توپیا و عناصر و مؤلّفه‌های شکل‌دهنده فضای ویرانشهر در سروده‌های خلیل حاوی است که از مهم‌ترین این عناصر می‌توان به ایستایی زمان، تداخل زمان در مکان، حاکمیت پلیدی و تباهی بر جهان و بازتاب نجوای شاعر با پاکی به افسانه پیوسته انسان دیرین اشاره کرد. برآیند نهایی پژوهش حاضر، تأکیدکننده این باور است که هدف حاوی از طرح و بررسی اندیشه ویرانشهر، دعوت نوع بشر به بینشی انسانی و رویکردی فرامادّی در دنیای معاصر است.

کلمات کلیدی: شعر معاصر، زمان، خلیل حاوی، ویرانشهر




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: خلیل حاوی ، شعر معاصر عربی ، شاعران معاصر عرب ، ویرانشهر شعر عربی ، دیوان خلیل حاوی ، الشعر الحدیث ، شاعر تموز ،
آخرین ویرایش: یکشنبه 16 اسفند 1394 11:19 ق.ظ



پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس