دکتر احمد حیدری

تحلیلی بر جنبه های مضمونی و زیبایی شناسی تغزل جاهلی در معلقات

جمعه 30 بهمن 1394 08:38 ق.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ، شعر و ادب جاهلی ، العصر الجاهلی ( شعر جاهلی - نثر جاهلی ) ،

تحلیلی بر جنبه های مضمونی و زیبایی شناسی تغزل جاهلی در معلقات

برای دانلود مقاله کلیک کنید

چکیده

تأثیر زمان و مکان بر اندیشه و احساس شاعر و استعداد و خلاقیت خود او در ارائه تصاویر هنری در شعر دوره جاهلی و مخصوصا معلقات قابل ملاحظه است. معلقات به  عنوان قصاید برگزیده نماد و سمبل شعر دوره جاهلی بشمار می آیند این قصاید اگر چه از نظر مضمون و غرض اصلی با یکدیگر تفاوت دارند اما ساختار آن ها بخصوص مقدمه تغزلی شان با ویژگی های منحصر به فردی که دارد تمایز و هویت خاصی به آن ها بخشیده است.

این مقاله به روش کتابخانه ای با تحلیل مضمون ابیاتی از تغزل هر یک از معلقات به تبیین تأثیر محیط طبیعی بر اندیشه و نوع نگاه شاعر جاهلی و حتی بر ساختار قصیده او پرداخته است سپس عواملی که نقش مؤثری در اعطای جمال فنی و ظرافت هنری به قصاید داشته اند مورد تحلیل قرار داده است. عنایت به زمان و محیط طبیعی، ترکیب ساختاری و بلاغی، ذکر و حذف قیود، تیزبینی و تعمد شاعر در کیفیت ارائه هنرمندانه تصاویر به قصد  انگیزش عواطف از جمله عواملی هستند که اسباب تمایز،‌ قوت و پویایی تغزل جاهلی را فراهم آورده است.

کلیدواژگان: تغزل جاهلی؛ تحلیل مضمون؛ زیبایی شناسی؛ معلقات

مقدمه

برخی دانش ها چون فیزیک، شیمی، ریاضی، مکانیک و فلسفه از جمله علوم عقلی هستند که استدلال منطقی بر همه آن ها حاکم است. در این بخش از معرفت بشری جایی برای عواطف انسانی چون صمیمیت و مهربانی و عطوفت وجود ندارد. این دانش ها نه از عنصر خیال سهمی دارند و نه هم از احساس و عاطفه رنگ می پذیرند. عنصرهای دخیل در خلق یک اثر ادبی هم عقل است و هم عاطفه و احساس و هم ذوق و ابتکار و خلاقیت خود ادیب.

اجتماع عناصر مذکور سبب شده است تا در تقسیم بندی دانش ها و معرفت های بشری جایگاه ویژه ای را به ادبیات اختصاص دهند. برخی محققان و  ناقدان معتقدند ادبیات از جمله هنرهای زیباست زیرا ادبیات همانند سایر هنرهای زیبا چون  موسیقی،  رقص، نمایشنامه، نقاشی، خط و مجسمه  سازی در پیدایش و شکل گیری خود از عنصر خیال بهره مند است. (فروخ، 1974: 1/ 45) برای تبیین میزان تأثیر عناصر ادبی اگر به   دیباچه بسیار معروف و زیبای سعدی بر گلستان و به عنوان مثال این چند سطر آن:

«منت خدای را عزّ و جلّ که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت، هر نفسی که فرو می رود ممد حیات است و چون برمی آید مفرح ذات پس در هر نفسی دو نعمت و بر هر نعمت شکری واجب» (سعدی، 1380: 34)، دقت شود، معلوم خواهد شد که قوت و زیبایی و متانت این متن ناشی از هنرمندی شاعر در استخدام الفاظ مناسب و بافت مستحکم و متین عبارات و استفاده از آرایه های لفظی و معنوی موجود در آن است که آن را به متنی زیبا و ماندگار تبدیل کرده است وگرنه در پس زمینه    این متن زیبا جز مفهوم ساده و بسیط"خدا را به این خاطر که زنده ایم شکر می گوییم"، نه نکته خاصی وجود دارد و نه هم مضمونی بکر.

از آن جا که وصف دامنه ی وسیعی دارد ناچار به جهت تحدید موضوع آن را به اجزای کوچکتری تقسیم کرده اند به عنوان مثال، وصف خاص زن را غزل نامیده و سخن در توصیف خود زن را هم به دو بخش تقسیم کرده اند بخشی که توصیف جسمانی و اندام ظاهری چون جمال صورت، تناسب قد، رنگ موی و کیفیت چشم باشد، غزل نام گرفته و آن بخش را که در بردارنده ی شکایت از فراق و شوق ملاقات و اظهار عشق و محبت باشد،  نسیب نامیده شده است. (فروخ، 1984: 1/49 )عده ای از ناقدان ومورخان ادبی نسیب وتغزل و تشبیب را یک معنای واحد دانسته اند. (قیروانی، 2001: 2/65)

مقدمه تغزلی قصاید معلقه  را می توان غزل کوتاه یا پیش در آمد غزل نامید. غزل در عصر اموی و توسط عمر بن ربیعه به یک فن مستقل شعری تبدیل شد. (فروخ، 1984:‌ 1/367) تا قبل از این دوره و مخصوصاً در دوره جاهلی غزل فقط به عنوان یک مضمون شعری، یکی از اغراض قصیده بود که در ابیاتی گاه اندک و گاه بسیار به صورت متوالی و گاه پراکنده در یک قصیده ذکر می شد.

انگیزش احساس و تحریک عاطفه مخاطبان هدف اصلی مقدمات غزلی قصاید جاهلی بوده است. توصیف دیار یار و گریه بر اطلال و دمن و شکایت از درد فراق و شدت شوق که قصیده با آن آغاز می شده است از نظر احساسی و عاطفی پر رنگ ترین بخش قصیده جاهلی به شمار می آید. می توان گفت دلیل آن است که این مفاهیم چون از دل بر آمده اند در دل هم می نشینند و محبوب دل واقع می شوند.(ابن قتیبه، 2001: 20)

نتیجه

تغزل جاهلی با تعبیرات ذوقی و بافت هنرمندانه اش در بردارنده ماده ای غنی از وجدانیات یعنی امور احساسی و عاطفی است فراخی و وسعت بادیه و عدم پیچیدگی های متنوع طبیعی، وسعت خیال و در عین حال سادگی و بساطت فکر شاعر جاهلی را فراهم آورده است. تغزل جاهلی از شرایط محیط طبیعی و قوانین اجتماعی بیشترین تأثیر را پذیرفته است. هجرت و کوچ از مضمون هایی است که در مقدمه غزلی اغلب معلقات وجود دارد زندگی در بادیه با کوچ نشینی پیوندی ناگسستنی دارد لذا وجود این مضمون در شعر جاهلی دلالت بر تأثیر پذیری مستقیم آن از شرایط محیط طبیعی دارد.

زن در زندگی قبیله ای به عنوان بنیان عزتمندی قبیله مورد عنایت و توجه خاص است. معشوقه درمقدمه ی تغزلی قصاید مبتذل نیست بلکه به قبیله ای تعلق دارد که سخت از او حمایت می کند. حمایت قبیله به عنوان عنصری فعال ضمن مهیا نمودن اسباب سوز و گداز و اشتیاق، عرصه تجلی عواطف و احساسات را فراهم آورده و ساختار محتوایی معلقات را غنایی ویژه بخشیده است.

بخش اعظمی از جمال فنی موجود در تغزلات ناشی از هنرنمایی ذوقی و ابتکاری شاعر است که از بعد زیبایی شناسی کمک زیادی به آراستگی و تزیین تصاویر نموده است. ذکر قیدهای خاص حالیه و زمانی و مکانی از مهمترین ابزارهای بکار گرفته توسط شاعر برای رونق بخشیدن و زیبا و پویا جلوه دادن مقدمات غزلی می باشد. بکارگیری این مضمون از سوی شاعران در دوره های بعد نشانه ماندگاری و موفقیت میراث گرانقدر ادب پویای جاهلی است.

منابع  استفاده شده در مقاله:                                                                                                

1- ابن قتیبه، الشعر و الشعراء، تحقیق ابن قمیحه و محمد امین الضنّاوی، دار الکتب العلمیه، الطبعه الاولی، بیروت 2000م .

2- زوزنی، شرح الملقات السبع، الطبعه الاولی، مکتبه المعارف، بیروت ، 1972.

3- سعدی، مصلح الدین، گلستان، به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: صفی علیشاه، چاپ سیزدهم، 1380.

4- الشرقاوی، عفت،  دروسٌ و نصوصٌ فی قضایاء الادب الجاهلی، دار النهضه العربیه، بیروت: بی تا.

5- شیبانی، ابو عمرو، شرح المعلقات السبع، تحقیق عبدالمجید همّو، منشورات موسسه الاعلمی، الطبعه الاولی، بیروت 2001م.

6- ضیف،  شوقی، تاریخ الادب العربی ، الطبعه الثامنه، دار المعارف مصر،1960.

7- فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، دار العلم للملایین، الطبعه الخامسه، بیروت ، 1984.

8- قیروانی، ابن رشیق، العمده، تحقیق محمد عبدالقادر احمد عطا،  دار الکتب العلمیه، الطبعه الاولی، بیروت ،2001م.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: التغزل الجاهلیة ، المعلقات ، تحلیل معلقه ، زیبایی شناسی شعر جاهلی ، الشعر الجاهلی ، الجمالیة المعلقات ، الغزل الجاهلیة المعلقة ،
آخرین ویرایش: جمعه 30 بهمن 1394 08:41 ق.ظ

تقابل «من» و «دیگران» در شعر «منظومه به شهریار» نیما یوشیج

دوشنبه 26 بهمن 1394 12:12 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: تصویرشناسی ( مقالات تصویر شناسی ) ، تحلیل گفتمان زبان شناسی ، زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ،

تقابل «من» و «دیگران» در شعر «منظومه به شهریار» نیما یوشیج

اکرم آیتی

استادیار زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

برای دانلود کلیک کنید

چکیده

نقد نشانه- معناشناسی گفتمانی در بررسی متون ادبی و تجزیه و تحلیل آن‌ها، به‌عنوان روشی جدید مطرح می‌شود که می‌تواند راهگشای نگرش نویی از تحلیل معنایی این متون باشد. در این رویکرد، تولید معنا مستقیماً با شرایط حسی- ادراکی پیوند می‌خورد. در این شرایط، نه‌تنها معنا در گرو برنامه‌ای منطقی و هدفمند نیست، بلکه به واسطة حضور عامل حسی- ادراکی که نشانه را در سراسر گفتمان پدیداری می‌کند، پیوسته، سیال، چند‌بعدی و در حال تکثیر و زایش است. پژوهش حاضر در نظر دارد ضمن بررسی فرآیند گفتمانی در سه بعد عاطفی، حسی- ادراکی و زیبایی‌شناختی در شعر نیما و ارائة دیدگاه نشانه- معناشناختی، به‌عنوان روشی نو جهت بررسی متون، چگونگی تولید جریان سیال معنا را در اشعار نیما بررسی کند. این بررسی همچنین چگونگی مواجهة شاعر با پدیده‌های دنیای پیرامون خود و نگاه و رویکرد متفاوت او را مشخص خواهد کرد. بررسی نظام گفتمانی در شعر بلند نیما براساس دیدگاه نشانه- معناشناسی نه‌تنها موجد خوانشی جدید از شعر نو نیمایی خواهد بود، بلکه بیانگر چگونگی شکل‌گیری جریان سیال و پویای معنا و نیز بعد زیبایی‌شناختی در این شعر است.

کلیدواژگان: واژگان کلیدی: نشانه- معناشناسی گفتمان؛ «منظومه به شهریارِ» نیما؛ بُعد حسی- ادراکی؛ بعد عاطفی؛ بعد زیبایی‌شناختی




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: نشانه معناشناختی ، معناشناسی گفتمان ، گفتمان ترجمه ، زیبایی شناختی متن عربی ، شعر معاصر عربی ، تصویرشناسی ، صورلوجیا ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 26 بهمن 1394 12:15 ب.ظ

الجمال اللونی فی الشعر العربی من خلال التنوع الدلالی - زیبایی شناسی رنگ در شعر عربی

دوشنبه 19 بهمن 1394 05:29 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: اللون فی الشعر ، زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ، مقالات نقد ادبی ،

الجمال اللونی فی الشعر العربی من خلال التنوع الدلالی

المؤلفون

لیلا قاسمی حاجی آبادی ؛ مهدی ممتحن

برای دانلود فایل کلیک کنید

الملخص

 یتناول هذا البحث دراسة جمالیة التشکیل اللونی فی الشعر العربی؛ فالتشکیل اللونی وسیلة من وسائل وصف النفس الإنسانیة بشکل عام، ومظهر هام من مظاهر الواقعیة فی الصور الشعریة، وتتوضح فی الألوان جملة من البنی الأسطوریة، والحضاریة المؤسسة لثقافات الشعوب؛ فکانت ذات دلالات جمالیة جدیرة بالحث، والتنقیب؛ وبما أن لکل لغة من لغات العالم مجموعة من الألوان فأردنا أن نرصد فی هذه الدراسة جانب اللون فی الشعر العربی لنعرف مدی تأثر الجاهلیین بالألوان عن طریق معالجة الدلالات اللونیة فی أشعارهم.

ففی هذا البحث ألقینا الضوء علی أهمیة دور الألوان لتکون أداة أساسیة فی الکشف عن محاور الجمال الفنی فی النص الأدبی، فاللون من أهم وأجمل ظواهر الطبیعة، ومن أهم العناصر التی تشکل الصورة الأدبیة لما یشتمل علیه من شتی الدلالات الفنیة، الدینیة، النفسیة، الاجتماعیة، الرمزیة، والأسطوریة.  

الكلمات الرئیسیة: الجمال؛ اللون؛ القرآن الکریم؛ الشعر؛ الدلالة الفنیة والاجتماعیة؛ البیئة؛ القیمة الفنیة

منابع استفاده شده در مقاله

القرآن الکریم

الجبوری،  یحیی. 2001 م. الشعر الجاهلی خصائصه وفنونه. بیروت: موسسة الرسالة.

الزوزنی، 2005م. شرح المعلقات السبع. بیروت: دار صادر.

شوندی، حسن. 1388ش. الحرکة فی الصورة الشعریة. فصیلة التراث الأدبی. السنة الأولی. العدد الثالث. جامعة آزاد الإسلامیة جیرفت. 137-149.

شیخو، الأب. 1997م. المجانی الحدیثة. بیروت: دار المشرق.

طبرسی، فضل بن حسن. 1384ش. مجمع البیان فی تفسیر القرآن والفرقان. إیران: دار الأسوة للطباعة والنشر.

متحن، مهدی. 1388ش. الأدب الجاهلی بین البیئتین الطبیعیة والاجتماعیة. فصیلة التراث الأدبی. السنة الأولی. العدد الثالث. جامعة آزاد الإسلامیة جیرفت. 207-216.

محمود خلیل، إبراهیم. 2007م. النقد الأدبی الحدیث من المحاکاة إلی التفکیک. بیروت: دار المسیرة للنشر والتوزیع والطباعة.

محمود خلیل، أحمد. 1996م. فی النقد الجمالی رؤیته فی الشعر الجاهلی. بیروت: دارالفکر المعاصر.

مرهون الصفار، ابتسام. 2010م. جمالیة التشکیل اللونی فی القرآن الکریم. أردن: عالم الکتب الحدیث.




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: جمالیة اللون ، الرمز اللون الشعر ، زیبایی شناسی رنگ ، اللون فی الشعر ، دلالة اللون ، نماد رنگ در شعر ، رنگ در قرآن ،
آخرین ویرایش: دوشنبه 19 بهمن 1394 05:34 ب.ظ

الوحدة العضویة ودراستها فی قصیدة «الطمأنینة» لمیخائیل نعیمة

سه شنبه 29 دی 1394 07:08 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ، مقالات نقد ادبی ،

الوحدة العضویة ودراستها فی قصیدة «الطمأنینة» لمیخائیل نعیمة

زینة عرفت‌پور1 ؛ محمد خسروی چیتگر2

1عضو هیئة التدریس بأکادیمیه العلوم الإنسانیة و الدراسات الثقافیة، قسم اللغة العربیة(أستاذة مساعدة).

2طالب ماجستیر فی قسم اللغة العربیة بأکادیمیة العلوم الإنسانیة و الدراسات الثقافیة.

برای دانلود تمام فایل کلیک کنید

الملخص

کثر الحدیث عن الوحدة العضویة للقصیدة العربیة فی العصر الحدیث تأثراً بالنقد الأدبی الأوروبی. ولکن هناک الکثیر من الناقدین والباحثین قد ترسخ فی أذهانهم مفهوم ناقص من الوحدة العضویة، فیظنون أن مدلولها هو اقتصار القصیدة علی تجربة واحدة أو عاطفة واحدة ویخلطون فی تطبیقها بین الوحدة الموضوعیة والوحدة المنطقیة؛ فنحاول فی هذا المقال أن نبین مفهوم الوحدة العضویة والوحدة الموضوعیة والوحدة المنطقیة من خلال آراء النقاد ومدارس الشعر العربی الحدیث، ثم نتطرّق إلی الوحدة العضویة عند میخائیل نعیمة، ومن ثم ندرس الوحدة العضویة وفق المنهج الوصفی- التحلیلی فی قصیدة من میخائیل نعیمة باعتباره أحد أهم الادباء العرب المعاصرین المتمسکین بالوحدة العضویة فی الشعر؛ لنری ما هی العناصر التی استخدمها فی شعره حتی یتجلی بین أجزاءه تماسک عضوی.

الكلمات الرئیسیة: الوحدة العضویة؛ مدارس الشعر العربی الحدیث؛ میخائیل نعیمة؛ قصیدة الطمأنینة




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: الوحدة العضویة ، مکاتب ادبی عربی ، مدارس الشعر العریی ، میخائیل نعیمة ، شعر عربی معاصر ، وحدة البیت ، الوحدة الموضوعیة ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 29 دی 1394 07:10 ب.ظ

موسیقی در شعر اجتماعی نزد حافظ ابراهیم - الموسیقی فی شعر حافظ ابراهیم الاجتماعی

چهارشنبه 23 دی 1394 09:12 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ،

عنوان مقاله:  موسیقی در شعر اجتماعی نزد حافظ ابراهیم

نویسندگان:  زارعی فر ابراهیم

 چکیده:

موسیقی یكی از مهم ترین عناصر تشكیل دهنده شعر است؛ براین اساس، بسیاری از شاعران به انتخاب وزن و واژه های آهنگین اهتمام ویژه ای ورزیده اند. حافظ ابراهیم از جمله شاعرانی است كه به این امر نگاهی ویژه دارد. در این مقاله به بررسی موسیقی شعر اجتماعی این شاعر معاصر پرداخته شده و موسیقی ظاهری (شنیداری) و معنوی آن مورد بررسی قرار گرفته است. این شاعر در انتخاب اوزان شعری هماهنگ با موضوع موفق است، و از واژه های آهنگین مناسب با محتوای شعر خود نیز به نیكی بهره برده است. او همچنین در موسیقی معنوی كه از آرایه های معنوی حاصل می شود، موفق است.

كلید واژه: حافظ ابراهیم، موسیقی بیرونی، موسیقی درونی، موسیقی معنوی.


دانلود مقاله ای دیگر: بررسی ساختار موسیقایی اشعار حافظ ابراهیم

 

برای دانلود کلیک کنید




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: حافظ ابراهیم ، الموسیقی الشعر ، موسیقی شعر ، شعر اجتماعی ، موسیقی درونی شعر ، شعر معاصر عربی ،
آخرین ویرایش: چهارشنبه 23 دی 1394 09:21 ب.ظ

دانلود کتاب: « أضواء على الدراسات اللغویة المعاصرة » pdf - مروری بر پژوهش های زبان شناسی معاصر عربی

سه شنبه 8 دی 1394 04:19 ب.ظ

نویسنده : دکتر احمد حیدری
ارسال شده در: زیبایی شناسی متن ادبی (کتاب + مقالات ) ، تحلیل گفتمان زبان شناسی ،


دانلود کتاب:

« أضواء علی الدراسات اللغویة المعاصرة » pdf

نویسنده: دکتر نایف خرما

ناشر: عالم المعرفة

برای دانلود کلیک کنید


این کتاب، به مرور مباحث زیر می پردازد:

- اهمیت پژوهش های زبانی

- حوزه های پژوهشی زبان شناسی معاصر

- طبیعت زبان

- زبان و جامعه

- زبان و نظام واژگانی آن




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: زبان شناسی عربی ، تحلیل گفتمان زبان شناسی ، پژوهش زبان شناسی ، تحلیل زبان شناسانه ، نایف خرما pdf ، دانلود کتاب زبان شناسی عربی ،
آخرین ویرایش: سه شنبه 8 دی 1394 04:30 ب.ظ



تعداد کل صفحات : 5 1 2 3 4 5
پذیرش ترجمه از عربی به فارسی -- ترجمه از فارسی به عربی* با من تماس بگیرید 09179738783 AHMAD.HEYDARI.PGU@GMAIL.COM .. فراموش نکنید با کلیک کردن ما را در گوگل محبوب کنید. با تشکر و سپاس فراوان از نگاه پرمحبت شما


دريافت كد گوگل پلاس

دریافت کد گوگل پلاس

آمارگیر وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات